Πέθανε στα 91 της η Τζόαν Λι Φέρμορ

Η λαίδη της Μάνης

Μερικές αφιερώσεις ή μία παράγραφος στο βιογραφικό του άνδρα τον οποίο ενέπνευσαν. Σ' αυτά περιορίζεται συνήθως η ανάμνηση των γυναικών που υπήρξαν Μούσες σημαντικών δημιουργών. Το έχει γράψει και ο Πάτρικ Λι Φέρμορ, στην εισαγωγή του βιβλίου του «The Traveller's Tree» (1950): οι γυναίκες αυτές είναι «λαξεμένες στις σκιές» των έργων στη δημιουργία των οποίων συνέβαλαν.

Κι όμως, η περίπτωση της δικής του συντρόφου, Τζόαν Λι Φέρμορ, που έσβησε στις 4 Ιουνίου, στα 91 της χρόνια, διέφερε. Οι σκιές που έφτιαχνε ο ήλιος στους πέτρινους τοίχους των σπιτιών της Καρδαμύλης ήταν αυτές δύο συνοδοιπόρων επί 60 χρόνια.

Βέβαια, η σχέση του Αγγλοϊρλανδού συγγραφέα Λι Φέρμορ με την Ελλάδα, η φιλία του με τον Κατσίμπαλη και τον Σεφέρη, με τον Τζακομέτι, τον Μπέικον, τον Ντάρελ και τον Μπαλτίς, η συμμετοχή του στην ελληνική Αντίσταση ιδιαίτερα της Κρήτης, τα οδοιπορικά του στη δεύτερη πατρίδα του, τη Μάνη, αλλά και στη Ρούμελη, ο φιλελληνικός πολιτικός του λόγος, είχαν αναγκαστικά περιορίσει για τους περισσότερους από εμάς το ρόλο της Τζόαν σ' αυτόν ακριβώς της συνοδοιπόρου του. Εξ ου και η έκπληξη που νιώσαμε διαβάζοντας προχθές στην νεκρολογία της «Γκάρντιαν» πως δικές της ήταν οι φωτογραφίες που συνοδεύουν τα περίφημα βιβλία του «Μάνη» (1958) και «Ρούμελη-Οδοιπορικό στη Β. Ελλάδα» (1966).

Το ζευγάρι είχε γνωριστεί στο Κάιρο, κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν εκείνος «ένας μελαχρινός άνδρας με λαμπερά καστανά μάτια», υπηρετούσε σ' ένα στρατό ατάκτων αλλά άκρως αποτελεσματικών συμμάχων. Εκείνη ήταν «ξανθιά, γαλανομάτα, ιδιαίτερης ευφυΐας και με πάθος για τις τέχνες». Ο Πάτρικ είχε ήδη ζήσει έναν περιπετειώδη έρωτα με μια μεγαλύτερή του παντρεμένη γυναίκα. Αλλά κι η Τζόαν και μεγαλύτερή του κατά τρία χρόνια ήταν και παντρεμένη με τον Τζον Ράινερ, εκδότη της «Ντέιλι Εξπρές».

Ο σύγχρονος Οδυσσέας είχε, όμως, βρει μια Πηνελόπη πρόθυμη να τον ακολουθεί στις εκστρατείες του. Όταν, για παράδειγμα, στα 69 του χρόνια αποφάσισε να διασχίσει κολυμπώντας τον Ελλήσποντο, εκείνη βρισκόταν στο μικρό σκάφος που παρακολουθούσε την πορεία του, «καθισμένη πάνω στα χέρια της ώστε να μην τρέμουν».

Κόρη αριστοκρατικής οικογένειας (ο πατέρας της υπήρξε ο πρώτος υπουργός Ναυτιλίας), η Τζόαν είχε λάβει μια εξαιρετική μόρφωση στη Σχολή Σεντ Τζέιμς. Ο,τι την ενδιέφερε ήταν οι φωτογραφίες τοπίων και κτιρίων. Μια περίοδο πάντως είχε εργαστεί και ως γραμματέας του καρτουνίστα Οσμπερτ Λάνκαστερ (κάποιοι την ταυτίζουν με μία από τις ηρωίδες του) και αργότερα είχε υπηρετήσει ως νοσοκόμα στις πρεσβείες της Ισπανίας, της Αλγερίας και της Αιγύπτου.

Μετά ακολούθησε τον Πάτρικ. Ήταν μαζί του στην Αθήνα το 1946, όταν εκείνος ανέλαβε τη θέση του υποδιευθυντή του Βρετανικού Συμβουλίου. Ήταν μαζί του στο ταξίδι του στην Καραϊβική, που αποτέλεσε την πρώτη ύλη για το βιβλίο «The Traveller's Tree».

Η σχέση μεταξύ τους; Ήταν, κατά την «Γκάρντιαν», «οι ρομαντικοί μιας εφευρετικής αντισυμβατικότητας». Ενα βράδυ αφόρητης ελληνικής ζέστης, μετέφεραν π.χ. το τραπέζι τους στη θάλασσα και έφαγαν με επίσημο ένδυμα, κεριά και τα πόδια τους γυμνά και βυθισμένα στο δροσερό νερό.

Δεν έκαναν παιδιά. Λάτρευαν όμως τα ζώα και τάιζαν καθημερινά δεκάδες γάτες, που μετά τανύζονταν στον ήλιο της Καρδαμύλης στο προαύλιο του σπιτιού που η Τζόαν και ο Πάτρικ το είχαν σχεδιάσει μαζί ή στη σκιά της μεγάλης ελιάς. Ή και κάτω από το τραπέζι στο οποίο οι δυο τους είχαν δεξιωθεί μερικές από τις σημαντικότερες προσωπικότητες των γραμμάτων και των τεχνών του 20ού αιώνα. Μαγείρευε συνήθως η Τζόαν.

ΝΑΤΑΛΙ ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 19/06/2003