Ποίηση, Τέχνη και Ταυτότητα

Άρθρο του Νίκου Καπετανέα, δημοσιευμένο στην Ελληνοαμερικάνικη εφημερίδα «ΚΑΜΠΑΝΑ» 25.02.2002.

Η τέχνη και η ποίηση είναι πιθανόν να μην φθάνουν τον καθένα μας μέχρι την τελειότητα, βοηθάνε όμως, να κρατήσουμε στερεή την ταυτότητα μας.

Στη Μάνη, σ' αυτή την όμορφη περιοχή, κάποιοι έρχονται για να γνωρίσουν τις ομορφιές της και τις αρχαιότητές της. Κάποιοι κάνουν τις διακοπές τους και φεύγουν. Κάποιες ξένες δροσερές κοπέλες πέρασαν, αγάπησαν φύση και πρόσωπα, έδωσαν τον εαυτό τους σ' αυτό τον τόπο. Έμειναν μόνιμα. Έτσι, σήμερα, στην περιοχή υπάρχουν αρκετές, ξένες νυφάδες, κάτι που στη συνέχεια αφήνει την εικόνα αρκετών μικτών οικογενειών στην περιοχή.

Υπάρχουν όμως ακόμη και κάποιοι ξένοι που μαγεύονται μεν, αλλά δεν έρχονται να δώσουν, παρά να πάρουν.

Στη Μάνη, σ' αυτή την πανέμορφη περιοχή, εδώ που άλλοτε δεν μπόρεσε να στεριώσει κανένας κατακτητής, σήμερα, με τη Νέα Τάξη Πραγμάτων και την Παγκοσμιοποίηση, ο ξένος «κατακτητής», έρχεται χωρίς όπλο, αλλά με το χαμόγελο και με φουσκωμένο πορτοφόλι. Κάποιοι έρχονται, φεύγουν, ξανάρχονται και πολλοί μένουν μόνιμα. Αγοράζουν γη. Φτιάνουν σπίτια και γίνονται... ντόπιοι! Έτσι, η γη μας ξεπουλιέται!

Εδώ, λοιπόν, στην πανέμορφη Στούπα, για την οποία άφησαν να φανούν τα παραπάνω, το σχολείο της, φιλοξενεί γύρω στους εκατόν σαράντα μαθητές, εκ των οποίων, ένα μέρος τους, γύρω στους πενήντα, είναι παιδιά των μικτών οικογενειών και των... ντόπιων Ευρωπαίων. (Για να δείξω την εικόνα του σχολείου ξεστράτησα, πανάθεμά με).

Έπειτα από αυτή την κατάσταση, μια ομάδα συγχωριανών, κάναμε τη σκέψη να μην αλλοτριωθούμε εμείς, αλλά «αλλοτριώνοντας» να αφομοιώσουμε εμείς αυτούς. Έτσι, θελήσαμε να κάνουμε την αντεπίθεσή μας, όχι βέβαια με όπλα και αίματα, αλλά με τον πολιτισμό. Εκείνον τον πολιτισμό τον Ελληνικό, που όταν τον αφήσεις να φανεί σωστά, είναι αδύνατον να μην υποκλιθεί μπροστά του ο οποιοσδήποτε μη Έλληνας.

Δημιουργήσαμε μέσα στο καλοκαίρι που πέρασε, ένα πολιτιστικό τριήμερο για το παιδί με τη σκέψη να το κάνουμε θεσμό. Ο στόχος μας ήταν από αυτό τον θεσμό, το παιδί να συμμετάσχει σε καλλιτεχνικά δρώμενα και μέσω της ποίησης και του θεάτρου, να μαγέψει τον κάθε ξένο Ευρωπαίο συμμαθητή του, συνομήλικό του, αλλά και μεγαλύτερό του, ενώ ταυτοχρόνως, να εξελίξει την προσωπικότητά του και να κρατήσει στερεή την ταυτότητά του.

Στην πολιτιστική αυτή ομάδα, εξέπληξαν με τη συνεργατικότητά τους τα παιδιά: Κίρκη Κισκήρα, Νικολέτα Μπαρμπετσέα, Βαλασία Καπιτσίνου, Νίκη Γεωργακάκου, Πιέρρος Καπιτσίνος, Αντώνης Κισκήρας, και Γιάννης και Τάκης Σαραντέας. Αυτά τα παιδιά πέτυχαν να δημιουργήσουν μια πολυπληθέστατη παρέα, και έτσι όλα μαζί, για δύο ήμερες, ασχολήθηκαν με εικαστικά, ζωγραφική, χειροτεχνία και γλυπτική στην άμμο. Να σημειωθεί ότι τα περισσότερα από τα παιδιά, τη μόνη γνώση και εμπειρία περί συνεργασίας που έδειξαν, την έχουν μάθει μέσα από την μανιάτικη φαμίλια τους. Αυτή η μεγάλη παρέα των παιδιών, που βέβαια ήταν και πολυεθνική, παρά την πολυεθνικότητά τους, στο τέλος όλα τα παιδιά κατέληξαν να φτιάχνουν στην άμμο Μανιάτικους πύργους και καστρόπυργους.

Κατά την τρίτη ημέρα, στην παιδική πολιτιστική ομάδα ττροσκοληθήκαμε και κάποιοι μεγάλοι και όλοι μαζί, βάλαμε ένα χεράκι για να φανεί ένα μουσικό ποιητικό ταξίδι, με τον τίτλο «Από τον Όμηρο στον Οδυσσέα Ελύτη...».

Όλοι μας, μικροί και μεγάλοι, έστω και για εκείνες τις ώρες, ζήσαμε την ιερότητα της συμμετοχής στη μίμηση της ζωής που είναι το θέατρο, και που σε τελική ανάλυση είναι η ίδια η ζωή μας. Ζήσαμε τη μαγεία του, να είσσι δηλαδή, ένας άλλος! Μέσα λοιπόν από κάποιους τέτοιους ρόλους, γίναμε Αρχαιοέλληνες με χλαμύδες και χιτώνες και νεοέλληνες με μανιάτικες φορεσιές.

Μέσα από την ποίηση δώσαμε την Ελλάδα και τη σχέση της με τη θάλασσα, από τον Όμηρο μέχρι τις μέρες μας με τέσσερα μέρη. Το πρώτο μέρος είχε ποιήματα και αναφορές για τη θάλασσα από την αρχαία μας ελληνική γραμματεία, το δεύτερο από τη βυζαντινή περίοδο και τη δημοτική μας ποίηση, το τρίτο μέρος από την νέα ελληνική ποίηση και το τέταρτο, από ποιήματα σχετικά με τη θάλασσα, από ντόπιους ποιητές.

Οι παρευρισκόμενοι θεατές, ντόπιοι και ξένοι, γνώρισαν αρχαιοελληνικά δυνατά εμβατήρια, αλλά και νεοελληνικούς δυνατούς στίχους, σαν εκείνους του Ρίτσου, του Βρεττάκου, του Ελύτη, του Βάρναλη κ.ά. Ανάμεσα σε όλους αυτούς τους στίχους, οι παρευρεθέντες χόρτασαν και τη δημοτική μουσική, την πιο μοντέρνα του Παπαθανασίου, Ταμπούρη και Χάλαρη. Κοντά σε όλα αυτά μία ακόμη μαγεία πρόσθεσαν τα φυσικά σκηνικά με το ακροθαλάσσι και τα βράχια. Εκεί κοντά τους, η Λευκοθέα - Ινώ, η θαλασσινή θεά, στεκόταν πάνω στους βράχους. Η Αργώ του Ιάσωνα, με τις συμπληγάδες πέτρες, έδειχνε τη σχέση του Έλληνα με τη θάλασσα, έδειχνε ότι Ελλάδα και θάλασσα είναι ένα. Αυτό το ένα, όπου ήταν κατορθωτό, το δώσαμε στους θεατές και με τη μεταγλώττιση στα Αγγλικά, έτσι που και οι ξένοι κατάλαβαν τι σημαίνει Ελλάδα και Ελληνικός πολιτισμός. Αυτό που φέτος δώσαμε, ήταν κάτι δικό μας, αυτό που το ονομάσαμε Ελλάδα, ποίηση και θάλασσα, «από τον Όμηρο στον Οδυσσέα...».

Όταν τα παιδιά έπαιρναν τα βραβεία τους, ρωτούσαν. «θα μπουν οι φωτογραφίες μας στις εφημερίδες;» και «πότε θα ξαναπαίξουμε;». Τους απαντήσαμε, «του χρόνου το καλοκαίρι πάλι». Του χρόνου, λοιπόν, πάλι, ελπίζουμε σε μια τέτοια Συνεύρεση και Συνεργασία.

Αυτά είναι τα ΣΥΝ που πρέπει να έχουν τα παιδιά μας για να τα βοηθήσουμε να γνωρίσουν καλύτερα και βαθύτερα την Ελλάδα και να την αγαπήσουν.

Αυτά είναι τα ΣΥΝ που αναβαθμίζουν το παιδικό μυαλό και που συχνά λείπουν από την εκπαίδευσή μας. Με τη σκέψη ίσως σε κάποια τέτοια ΣΥΝ, ο τοπικός τύπος, έγραψε: «τέτοιες παραστάσεις ανεβάζουν το πολιτιστικό επίπεδο του λαού μας και όχι οι κάθε είδους «αλεξιπτωτιστές» που έρχονται, τα τσεπώνουν και αφήνουν «τι» τίποτα...».