Κεντρική σελίδα
Επάνω

 

ΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΣΤΗ ΜΑΝΗ KATA THN ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ

του Δικηγόρου ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΟΥ

Θα πρέπει απ’ την αρχή να ξεκαθαρίσομε ότι όταν μιλάμε για «τουρκοκρατία» εννοούμε Τουρκοκρατία στην υπόλοιπη Ελλάδα. Στην Μάνη «Τουρκοκρατία» δεν υπήρξε ποτέ. Μέχρι το 1770 οι Μανιάτες ως μοναδική υποχρέωση απέναντι στους Οθωμανούς κατακτητές είχαν την πληρωμή φόρου από 4000.- πιάστρα τον οποίο είναι αμφίβολο αν πλήρωσαν ποτέ ( Μάουερ: Ο Ελληνικός Λαός σελ.71-72). Η Μάνη δεν είχε ποτέ τουρκικές αρχές ή τούρκους κατοίκους. Διέθετε πλήρη αυτονομία υπό την κυριαρχία του κατά καιρούς Καπητάμπασα πληρώνοντας ετήσιο φόρο, τον οποίο σπάνια έδινε, από 4000.- γρόσια (γρόσι και πιάστρο είναι το ίδιο νόμισμα) στην αρχή και 15000.- αργότερα (Σπ. Τρικούπη: Ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης, έκδοση: Νέα Σύνορα, τομ. Α΄σελ. 69). Οι Μανιάτες εξέλεγαν μόνοι τους τον αρχικαπετάνιο τους , μετά όμως την αποτυχημένη εξέγερση τους, που είχε παρακινήσει η Μεγάλη Αικατερίνη της Ρωσίας στα 1669-1670, τα πράγματα κάπως άλλαξαν. Ο φόρος προς τους Τούρκους αυξήθηκε σε 15000.- πιάστρα και ο αρχικαπιτάνιος τους έπρεπε να είναι ισόβιος, να διορίζεται από τον Σουλτάνο, ανάμεσα βέβαια από τους Μανιάτες, και να παίρνει τον τίτλο του ηγεμόνα ( Μπέη ). Ωστόσο ο διορισμός αυτός στην πράξη δεν ήταν παρά επικύρωση του αρχηγού που είχαν μοναχοί τους εκλέξει οι Μανιάτες, γιατί αυτοί δεν εννοούσαν να υπακούσουν σε κανένα άλλο ( Μάουερ, ό.αν. σελ.73 ).

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΤΗΣ ΜΑΝΗΣ:
Κάθε πόλη, κωμόπολη ή χωριό είχε έναν αρχηγό που τον αποκαλούσαν «καπετάνιο» ή «καπετάνο», ο οποίος εκλεγόταν από το λαό. Σε μερικά μέρη της Μάνης πολλά χωριά μαζί έβγαζαν με εκλογές έναν κοινό καπετάνιο. Οι καπεταναίοι είχαν στα χέρια τους την πολιτική και στρατιωτική εξουσία και εισέπρατταν τους φόρους.

Στην αρχή κάθε καπετάνιος ήταν ανεξάρτητος από τους άλλους. Σιγά – σιγά, όμως, περιφέρειες ( καπιτανίες) περισσοτέρων καπετάνιων συνενώθηκαν και απετέλεσαν τις μεγάλες καπιτανίες των οποίων προϊστατο ένας ανώτερος καπετάνιος στον οποίο οι υποδεέστεροι καπετάνιοι όφειλαν υπακοή. Στον ανώτερο αυτό καπετάνιο δινόταν ο τίτλος « Μπας Καπιτάνος» στην αρχή και « Μπας-μπογούς» μετά το 1770, όταν η αναγόρευση αυτή γινόταν από τον Καπητάμπασα αλλά η κοινή ονομασία ήταν «Μανιάτμπεης»( Σ.Τρικούπης, ό.αν.).

Για τον αριθμό των μεγάλων καπιτανιών δεν υπάρχουν ούτε και σήμερα ακριβείς πληροφορίες. Ο Γάλλος περιηγητής Σαιν Σωβέρ ( παραπομπές σε Μάουερ ό.αν.) αναφέρει ότι η Μάνη χωριζόταν σε τέσσερις καπιτανίες: της Ζαρνάτας, του Ζυγού, του Σκουταρίου και των Κακαβουλίων(Μέσα Μάνη). Κατά τον Σωβέρ η καπιτανία της Ζαρνάτας περιελάμβανε 14 χωριά και του Ζυγού 10. Κατά τον ίδιο περιηγητή στην καπιτανία « Κακαβούλια» δεν υπήρχαν χωριά αλλά μεμονωμένα σπίτια. Τούτο είναι προφανώς ανακριβές αφού η Μέσα Μάνη ήταν τότε η πιο πυκνοκατοικημένη περιοχή. Κατά τον Άγγλο περιηγητή Ληκ ( παραπομπές σε Μάουερ και Γκάιμπ ό.αν) οι μεγάλες καπιτανίες ήταν 7 και τις αναφέρει με τα ονόματα των καπετάνιων τους: του Γρ. Καπετανάκη, Π. Τρουπάκη, Κ. Χριστέα, Κ.Νικηφοράκη, Γρ. Κυβελάκη, Α.Βενετσανάκη και Γρ. Γρηγοράκη.

Ο λαϊκός ποιητής Νικήτας Νιφάκης ή Νιφάκος ( 1748- 1818 ) στο ποίημα του με τον τίτλο « Ιστορία της Μάνης όλης – ηθών, χωριών και ιντράδων αυτής δια στίχων πολιτικών» ( Μάουερ : Ο Ελληνικός Λαός, σελ.136 ), χωρίζει τη Μάνη σε τρεις περιφέρειες: την Κάτω Μάνη, την Έξω Μάνη και την Μέσα Μάνη. Χοντρικά σημειώνω ότι κατά τον Νιφάκο Κάτω Μάνη είναι η σημερινή επαρχία Γυθείου, Έξω Μάνη η σημερινή Μεσηνιακή Μάνη και Μέσα Μάνη αυτή που και σήμερα ονομάζεται έτσι.

ΑΠΟΝΟΜΗ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ:
Στο θέμα της απονομής της δικαιοσύνης το τουρκικό κράτος δεν αναμίχθηκε ποτέ και σε τίποτε στη Μάνη. Εδώ τα ζητήματα αυτά εθεωρούντο απλές οικογενειακές υποθέσεις. Στις περιπτώσεις δε που οι διαφορές δεν λύνονταν με τα όπλα, σχηματιζόταν από τις δύο πλευρές ένα οικογενειακό συμβούλιο για να συμφιλιώσει τους αντιμαχόμενους ή να καταδικάσει τον φταίχτη. Οι οικογενειακοί πόλεμοι μπορούσαν σε εξαιρετικές περιπτώσεις να τελειώσουν συμβιβαστικά άν τα μέρη συμφωνούσαν να υποβάλουν την υπόθεση στην κρίση αμερόληπτων διαιτητικών δικαστών. Στους δικαστές εγχειριζόταν συνήθως από πριν ένα χαρτί με τις υπογραφές και των δύο μερών ώστε να μπορούν ελεύθερα να γράψουν σ΄ αυτό την απόφαση τους. Οι δικαστές φρόντιζαν συνήθως να συνοδεύουν την απόφαση με ποινική ρήτρα σύμφωνα με την οποία αν το ένα απ’ τα δύο μέρη δεν ακολουθούσε την διαιτητική απόφαση ήταν υποχρεωμένο με εντολή της άλλης πλευράς να διαπράξει έναν ή περισσότερους φόνους ( Γκάιμπ : Παρουσίαση της κατάστασης του Δικαίου στην Ελλάδα στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας... .σελ.124) Ένα τέτοιο έγγραφο παραθέτει ο Μάουερ ( ό.αν. σελ. 361), το οποίο έχει ως εξής: « Εμείς που υπογράφουμε υποσχόμαστε και εγγυόμαστε και δίνουμε και στους άλλους συγγενείς μας, στους συμπολίτες μας και στους χωρικούς, την απόλυτη και αμετάκλητη πληρεξουσιότητα να κάνουν ότι μπορούν και νομίζουν καλό για την ησυχία, την ομόνοια και την ειρήνη. Και όποιος από μας που υπογράψαμε προκαλέσει τώρα ή αργότερα την παραμικρότερη φασαρία ή φέρει καμία αντίρρηση, θα έχει εναντίον του όλους τους συμπολίτες, τους συγγενείς και τους χωρικούς, και θα χρωστάμε να τους δώσουμε 5000.- πιάστρα και δύο φόνους. 1828, Οκτωβρίου 29 Τζίμοβα. Γεώργιος Μαυρομιχάλης επικυρώνει, Νικόλαος Μαυρομιχάλης υπόσχεται, Ηλίας Μαυρομιχάλης υπόσχεται, Γεώργιος Κ. Μαυρομιχάλης βεβαιώνει». Το έγγραφο αυτό συντάχτηκε μετά το 1821, είναι όμως βέβαιο ότι ο σχετικός θεσμός υπήρχε από πολύ παλιά. Το εθιμικό τούτο δίκαιο απονομής της δικαιοσύνης δεν εφαρμοζόταν μόνο στις αστικές αλλά και στις ποινικές υποθέσεις. Οι Μανιάτες δεν ανέχτηκαν ποτέ τον καδή ( τούρκος δικαστής), ο οποίος σε όλες τις άλλες περιοχές της Ελλάδας ήταν αρμόδιος για τις ποινικές υποθέσεις. Το καθεστώς αυτό διατηρήθηκε και μετά την απελευθέρωση. Ο Μάουερ,( ό.αν. σελ. 73) αναφέρει ότι την εποχή που μετείχε της αντιβασιλείας του Όθωνα (1834) παρουσιάστηκε περίπτωση κατά την οποία το οικογενειακό συμβούλιο καταδίκασε κάποιον σε θάνατο και η απόφαση του εκτελέστηκε. Ακόμη το 1831 ο τότε Υπουργός Δικαιοσύνης Βιάρος Καποδίστριας, αδερφός του Κυβερνήτη, με εγκύκλιο του της 15-1-1831, εξουσιοδοτεί τα μανιάτικα δικαστήρια να ακολουθούν στις αποφάσεις τους αποκλειστικά και μόνο τα έθιμα τους (Γκάιμπ :ό.αν. σελ.125)

Το βυζαντινορωμαϊκό δίκαιο κατά τον Γκάιμπ θα πρέπει να μην ίσχυσε ποτέ στη Μάνη ακόμη ούτε την εποχή της βυζαντινής κυριαρχίας και φυσικά, πολύ περισσότερο, ούτε αργότερα. Κατά τη γνώμη μου η μη εφαρμογή του βυζαντινορωμαϊκού δικαίου οφείλεται στο γεγονός ότι οι Μανιάτες θεωρούσαν πάντοτε του εαυτούς Έλληνες και ποτέ Ρωμαίους, η παραδοχή όμως αυτή από τους Βυζαντινούς εθεωρείτο έγκλημα και συνεπαγόταν την ποινή του θανάτου. Οι Μανιάτες θεωρούσαν τους εαυτούς τους απογόνους των αρχαίων Σπαρτιατών και των Ελευθερολακώνων ( απελεύθερων ). Στην πεποίθηση τους αυτή σχετικά με την καταγωγή τους οφείλεται και η μεγάλη καθυστέρηση του εκχριστιανισμού τους. Είναι ενδεικτικό το αναφερόμενο από τον Βυζαντινό Αυτοκράτορα Κων/νο Πορφυρογέννητο «…..και μέχρι του νυν παρά των εντοπίων Έλληνες προσαγορεύονται, δια το εν τοις προπαλαιοίς χρόνοις ειδωλολάτρας είναι….». Δηλαδή όταν όλοι οι άλλοι Έλληνες προσαγορεύονταν Ρωμαίοι μόνο οι Μανιάτες προσαγορεύονταν Έλληνες.

ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΤΑΞΕΙΣ
Οι Μανιάτες διακρίνονταν σε « Μπουλουξήδες» ή «Νικλιάνους» και « Φαμέγιους» ή « Αχαμνόμερους». Οι πρώτοι εθεωρείτο ότι κατάγονται από τους αρχαίους Σπαρτιάτες και ήταν οι ηγεμόνες, οι αφέντες που έμεναν σε πύργους. Στην τάξη αυτή ανήκουν και οι κληρικοί. Οι «Φαμέγιοι» κατάγονταν από τους Ελευθερολάκωνες ( είλωτες-περίοικοι) και έμεναν σε χαμόσπιτα και καλύβες. Υποστηρίζεται πάντως, βασίμως κατά την γνώμη μου, ότι το « Νικλιάνοι» είναι όνομα οικογένειας και όχι κοινωνικής τάξης ( Αν. Κατσιλιέρης: Ιστορία της Μάνης, σελ. 219 ).

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ 

Γάμος
Ο πατέρας πάντρευε το κορίτσι χωρίς ποτέ να πάρει τη γνώμη του. Αν ο γαμπρός ήταν ευκατάστατος οριζόταν η μέρα του γάμου και γινόταν η στέψη. Αν ο γαμπρός δεν είχε τα μέσα τότε ή χάλαγε το συνοικέσιο ή γινόταν μεν ο γάμος αλλά ο πατέρας κρατούσε κοντά του την κόρη του, έως ότου φτιάξει ο γαμπρός το δικό του σπίτι και γίνει άξιος να την ζήσει. Αν όμως το πράγμα τραβούσε πολύ, τότε ο πατέρας διάλυε το γάμο με το έτσι θέλω και πάντρευε την κόρη του με άλλον. Μέχρι τον γάμο υπήρχε περίπτωση να μην έχει δει ποτέ η νύφη τον γαμπρό. Είναι χαρακτηριστικός ο στίχος του μοιρολογιού « όντας μ’ αρρεβωνιάσασι ερώτησα τη μάνα μου αμποίος είναι ο άντρας μου …….». Ο γαμπρός για να μπορέσει να δει την μέλλουσα γυναίκα του έπρεπε να δώσει στον πατέρα της συμβολικό δώρο από ένα μικρό ποσό και τρία – τέσσερα κατσίκια ( Μάουερ, ό.αν. σελ. 130).

Προίκα
Η γυναίκα κατά κανόνα δεν έδινε προίκα. Τούτο ήταν σύμφωνο με το αρχαίο σπαρτιατικό δίκαιο. Όπως αναφέρει ο Πλούταρχος ( Αποφθέγματα Λακωνικά : 227), ο Λυκούργος « τας κόρας ενομοθέτησεν απροίκους εκδίδοσθαι». Αντιθέτως το βυζαντινορωμαϊκό δίκαιο που ίσχυε στην λοιπή Ελλάδα ρητά πρόβλεπε την προίκα ( Αρμενόπουλος : Εξάβιβλος, βιβλίο τέταρτο). Προίκα συνήθως έδινε ο άντρας, αν όμως δεν μπορούσε ν΄ ανταποκριθεί στις οικονομικές απαιτήσεις του πεθερού του ώστε να του παραδοθεί η νύφη ( δηλαδή να δώσει την συμφωνημένη προίκα ) ήταν υποχρεωμένος να του παρέχει για μεγαλύτερο ή μικρότερο χρονικό διάστημα τις υπηρεσίες του ή και να διαπράξει με εντολή του έναν ορισμένο αριθμό φόνων ( Γκάιμπ, όπ. αν. σελ. 125).

Επιμέλεια παιδιών
Η επιμέλεια των κοριτσιών αλλά και των αγοριών μέχρι να συμπληρώσουν τα επτά τους χρόνια ανήκε στην μάνα. Η επιμέλεια όμως των αγοριών μετά τα επτά τους χρόνια περιερχόταν ουσιαστικά στον πατέρα, που αναλάμβανε την παραπέρα ανατροφή τους, που κυρίως σήμαινε να τα μάθει να κρατάνε το τουφέκι και να σκοπεύουν ( Μάουερ, όπ. αν. σελ.131).

Διαζύγιο
Διαζύγιο σπάνια έβγαινε. Περίπτωση διαζυγίου υπήρχε κατά τον Μάουερ όταν ο άντρας είχε παρατήσει το σπίτι του πάνω από επτά χρόνια. Ωστόσο αν μετά την πολύχρονη αυτή απουσία η γυναίκα αποφάσιζε να ξαναπαντρευτεί την θεωρούσαν όλοι άτιμη και αν τυχόν ξαναγύριζε κάποτε ο άντρας της, θα ζητούσε οπωσδήποτε να εκδικηθεί τον σφετεριστή.

Σύγγρια
Αν η γυναίκα ήταν στείρα, ή ακόμη σε ορισμένες περιπτώσεις αν δεν γεννούσε αγόρια, ο άντρας, με την συγκατάθεση του πεθερού του αλλά και της ίδιας της γυναίκας του, ξαναπαντρευόταν ( Μάουερ, όπ. αν. σελ. 132). Στο γάμο του ερχόταν συνήθως και η πρώτη γυναίκα και πολλές φορές μάλιστα έμενε κι’ εκείνη μαζί με το νέο ζευγάρι για να αναθρέψει τα παιδιά. Η δεύτερη γυναίκα λεγόταν σύγγρια.

Επίλυση διαφορών μεταξύ συζύγων
Για τις διαφορές μεταξύ των συζύγων αποφάσιζε, χωρίς πολλές διατυπώσεις, ο επίσκοπος.

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

Διαθήκες
Οι διαθήκες συνήθως ήταν προφορικές και σπάνια γραπτές. Το σπίτι και τα κτήματα τα κληρονομούσαν κατά κανόνα τα αγόρια. Το πατρικό σπίτι κατά κανόνα το κληρονομούσε ο πρωτότοκος γιος .

ΕΜΠΡΑΓΜΑΤΟ ΔΙΚΑΙΟ

Κουτσούνιασμα
Μόλις έπαιρνε κάποιος στην κατοχή του κτήματα του οφειλέτη του φρόντιζε να γνωστοποιήσει την κατοχή του αυτή σωριάζοντας σε διάφορα σημεία του κτήματος πέτρες σε σχήμα πυραμίδες, τους γνωστούς κουτσούνους. Μόλις τέλείωνε το κουτσούνιασμα ειδοποιούσε τους πάντες για την ενέργεια του αυτή με έναν και συνηθέστερα με τρεις πυροβολισμούς ( Γκάιμπ, όπ.αν. 127). Το κουτσούνιασμα ήταν θεσμός γνωστός και στο αρχαίο αττικό δίκαιο ( νομοθεσία του Σόλωνος).

ΠΟΙΝΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

Γδικιωμός
Η απόδοση της δικαιοσύνης σε περίπτωση φόνου ή άλλου εγκλήματος που έπρεπε να τιμωρηθεί με φόνο ήταν καθαρά οικογενειακή υπόθεση. Το θέμα του ποίος θα σκοτώσει και ποίον θα σκοτώσει ανήκε στην αρμοδιότητα του οικογενειακού συμβουλίου, που το συγκαλούσε ο πρεσβύτερος της οικογένειας.

Ψυχικό
Το ψυχικό είναι θεσμός, που μόνο στη Μάνη παρουσιάζεται, και που απαιτεί μεγάλο απόθεμα ψυχικής μεγαλοσύνης. Ο φονιάς προσερχόταν γονατιστός στο σπίτι της οικογένειας του θύματος του φωνάζοντας ψυχικό! ψυχικό! ψυχικό!.. . Οι συγγενείς του θύματος ή δεχόντουσαν το ψυχικό, οπότε ο φονιάς έπαιρνε τη θέση του θύματος του και αντιμετωπιζόταν σαν άνθρωπος της οικογένειας τους ή το αρνιόντουσαν αλλά και σ’ αυτή την περίπτωση εκείνη την ώρα δεν τον πείραζαν και τον άφηναν ν’ αποχωρήσει ανενόχλητος.

ΑΛΛΟΙ ΘΕΣΜΟΙ

Ισχύ θεσμού έπαιρνε και ο απεριόριστος σεβασμός προς τους πρεσβύτερους. Ο λόγος του πατέρα ήταν νόμος στον οποίο κανένα παιδί δεν μπορούσε να εναντιωθεί.

Βιβλιογραφία:

ΑΡΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ: ΠΡΟΧΕΙΡΟΝ ΝΟΜΩΝ Ή ΕΞΑΒΙΒΛΟΣ, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΩΔΩΝΗ 1971.
ΓΚΑΪΜΠ
: ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΣΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ ΚΑΙ ΩΣ ΤΟΝ ΕΡΧΨΟΜΟ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΙΑ ΟΘΩΝΑ ΤΟΥ Α΄, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΚΟΒΟΣΤΗ.

ΚΑΤΣΙΛΙΕΡΗΣ Α.: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΝΗΣ, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΔΗΜΑ 1993

ΚΙΣΚΗΡΑ Ι. : ΤΑ ΜΟΙΡΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΠΗΓΗ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΗΣ ΜΑΝΗΣ, ΛΑΚΩΝΙΚΑΙ ΣΠΟΥΔΑΙ ΤΟΜ. Β΄.

ΜΑΟΥΕΡ: Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΛΑΟΣ, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΛΙΔΗ 1976.

ΜΟΣΧΟΒΑΚΗΣ Ν.: ΤΟ ΕΝ ΕΛΛΑΔΙ ΔΗΜΟΣΙΟΝ ΔΙΚΑΙΟΝ ΕΠΙ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ- ΑΘΗΝΑ 1882.

ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ:. ΗΘΙΚΑ ΤΟΜ. 6, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΚΤΟΣ 1995.

ΠΟΥΚΕΒΙΛ: ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ- ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΛΙΔΗ 1997.

ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ Κ.: ΞΕΝΟΙ ΤΑΞΙΔΙΩΤΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΜ. 1985.

ΣΟΛΩΝ: ΑΡΧΑΙΟ ΑΤΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ,ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΕΛΕΙΑ 1988.


Πολεοδομία Γυθείου ] Γεροντική ] Ανεμογεννήτριες ] Εφορεία Βυζ. Αρχ. ] Οι Βράχοι της Μάνης ] Η Γεροντική ] Έθιμο χοιροσφαγίας ] Βραχοσκεπές ] [ Το Δίκαιο στη Μάνη ] Πολεοδομία Γυθείου ] Άνοιξη στη Μάνη ] Στεγαστικά δάνεια ] Οπτασία ή όραμα ] Ο Πρόεδρος ] Μανιάτικες Αναμνήσεις ] Εκδήλωση ] Μανιάτες Χριστιανοί ] Διαφύλαξη Αρχ/κής ] Μετεωροστάθεια ] Βουλή ] Στεγαστικά Δάνεια ] Αθλητικά ] Εν όψει εκλογών ] Μαύρες σελίδες... ] Δίκη εφημερίδας ] Οι Νίκες του Αγώνα ] Λογοτεχνία...Μνήμης ] Σπήλαια ] Π. Καλονάρος ] Αλ. Κουμουνδούρος ] Προστασία Καταναλωτών ] Συλλογικά ] Δράσεις Συλλόγων ] Κιππούλα ] Οι Πολεμόπυργοι ] Βλυχάδα ] Απόφαση ΒΟΜΒΑ... ]