Ιστορία Κιππούλας


Αρχική
Ιστορία Μάνης
Προέλευση λέξεως ΜΑΝΗ
Χάρτης Κιππούλας
Οριοθέτηση
Ιστορία Κιππούλας
Αξιοθέατα
Γένη
Προβλήματα
Άρθρο για Μνημεία
Επιστολή για Μνημεία
Σύλλογος
Σύνδεσμοι


ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ
ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΚΙΠΠΟΥΛΑΣ

1.Τοπογραφία-Θέση
Ο χώρος Δυτικά του επαρχιακού δρόμου Αρεόπολη - Πύργος Δυρού - Κοίτα - Γέρο Λιμένας και συγκεκριμένα Δυτικά της νοητής γραμμής: Όρμος Μεζάπου - Όρμος Γέρο Λιμένα είναι φυσικά διαμορφωμένος σε τρία πλατώματα «σκαλοπάτια» με μέσο μήκος 5χ.λ.μ. και μέσο πλάτος 800 μέτρα:

1.1 Το πλάτωμα της Κοίτας, Νόμιας, Νέασας, Οχιάς με υψόμετρο 100 έως 120 περίπου μέτρα.

1.2 Το πλάτωμα της Κέριας (Υψ.175 μ), του Δρύ της Έλιας, Κούνου, Παγκιών, Σταυριού ,με υψόμετρο από150 μέχρι τα 170 μέτρα.

1.3 Το πλάτωμα του Καλόπυργου (κολόπυργου), των Λαγουδιών, της Κιππούλας και του Αγ. Αθανασίου με Υψόμετρο από 200μ έως 215 μ .

Πάνω στο πλάτωμα αυτό έχουν κτισθεί οι οικισμοί και τα ξεμόνια από (Βορά προς Νότο): Αγ. Αθανάσιος (Υψ. 213,10 μ), Βαρβατιάνικα – Πενταρβανιάνικα (Υψ. 208,20), Ξεροβοριάς (Υψ. 211,80), Κιππούλα (Υψ. 210,90), Γάτης (Υψ. 213,10), Λαγουδιές (Υψ. 214.30) Κολόπυργος (Υψ. 221 μ).

1.4 Το τελευταίο πλάτωμα της Άνω-Πούλας με Υψόμετρο από 190 μ.(Αγ. Νικόλαος) μέχρι τα 289μ. (Ξέμουντο) και τα 311μ. (Κούμπος).

Το τελευταίο αυτό πλάτωμα (Σκαλοπάτι ) αποτελεί μια φυσικά οχυρωμένη τοποθεσία με μήκος 6 χλμ και Πλάτοςαπό 300μ έως 600μ . Η Άνω Πούλα προς Βορά καταλήγει στο Ακρ. Δρόσος, προς Νότο στο Ακρ. Γκρόσσος, προς Ανατολάς καταλήγει με κλίση από 80% έως 100% περίπου στο πλάτωμα της Κιππούλας – Λαγουδιών και προς Δυσμάς καταλήγει με κλίση σχεδόν 100% προς τη θάλασσα του Μεσσηνιακού Κόλπου .

Image1051.jpg (50447 bytes)Η ανάβαση προς την Άνω Πούλα είναι δυνατή, αλλά δύσκολη και επίπονη, μόνο από το πλάτωμα του «Δρυού», Λαγουδιών, Κιππούλας και Αγ. Αθανασίου και συγκεκριμένα από τα μονοπάτια που φαίνονται στο χάρτη, και αυτά είναι: από τη Κιππούλα –Λάκκο- Άγιοι Θεόδωροι, το δεύτερο από το νεκροταφείο Χαρτού, το τρίτο από τα Φούσκαρα στον Άγιο Φίλιππα και το τελευταίο από το Δρυ στον Κούμπο - Άγιο Πέτρο.

Το πλάτωμα της Άνω Πούλας φέρει λιθόκτιστο οχυρωματικό τείχος σε όλο το μήκος της Ανατολικής πλευράς του από την οποία είναι δυνατή –ως προαναφέρθηκε – η πρόσβασή του. Στο τείχος αυτό φαίνονται υπολείμματα παρατηρητηρίων, πυλών, πολεμίστρων κ.λ.π.

Στην επιφάνειά του είναι σχεδόν επίπεδο και στις απόκρημνες πλευρές του υπάρχει μεγάλος αριθμός μικρών σπηλαίων (θυρίδων) και για το λόγο αυτό και φέρεται από την αρχαιότητα και με την ονομασία Ακρωτήριο Θυρίδες

Η τοποθεσία της Άνω Πούλας , όπως περιγράφηκε, αλλά και τα ερείπια που υπάρχουν σε δύο σημεία (πυρήνες) αυτής μαρτυρούν-όπως υποστηρίζουν οι αρχαιολόγοι- ότι «πιθανότατα υπήρξε η ακρόπολη της Ιππόλας , η κυρίως πόλης της οποίας βρισκόταν στο πλάτωμα της Κιππούλας, Λαγουδιών ,περιοχή στην οποία έχουν εντοπισθεί αρκετοί αγροτικοί οικισμοί που ανάγονται στα αρχαία χρόνια .

Το ιερό της Αθηνάς Ιππολαϊτιδος ,το οποίο κατά τον Άγγλο αρχαιολόγο A.M woodward (1) πρέπει να ήταν σε συνεχή χρήση από τα γεωμετρικά μέχρι τα ελληνιστικά χρόνια ,θα πρέπει να αναζητηθεί στην ακρόπολη της Άνω Πούλας, ίσως κοντά σε κάποιον από τους ναούς που είναι εκεί και κτίσθηκαν τον 11ον και 12ον αιώνα.

2. Ιστορική-Περιληπτική Επισκόπηση της Περιοχής
2.1. Περίοδος 1110-1000 π.Χ(
Εποχή Ομήρου):
Αναφορά του Ομήρου σε αρχαίες πόλεις της Λακωνικής: [Λαρύσια (Γύθειο) Λας, Τευθρώνη (Κότρωνας), Πύρριχος (Κάβαλος), Μέσσην (Μέζαπος), Οίτυλος, Θαλάμες (Κατήφαρη), Γερήνια (Κάμπος) Ενόπη] κ.λ.π. Για τη Μέσσην αναφέρει : «Οιδ δ΄είχον κοίλην Λακεδαίμονα κητώεσσαν,Φαρίν τε Σπάρτην πολυτρήρωνά τε Μέσσην » που σημαίνει : « Έστειλεν άνδρες η κλειστή στα όρη Λακεδαίμων . Η Μέσση η πολυτρύγονη (με τα πολλά τρυγόνια) η Σπάρτη και η Φάρις [Μετάφραση Ιακώβου Πολυλά].

2.2.  Περίοδος 206-192 π.Χ
Εξαναγκασμός σε αυτοεξορία από το Νάβη των πλουσίων και αντιδραστικών στις κοινωνικές μεταρρυθμίσεις οικογενειών της Σπάρτης.

Εγκατάσταση των δυσαρεστημένων ή διωγμένων πλουσίων και αριστοκρατών Σπαρτιατών στη Μάνη και Ν. Λακωνική κυρίως στις παραλιακές πόλεις όπου επικρατούσαν οι περίοικοι με αποτέλεσμα τη δημιουργία και οργάνωση του «Κοινού των Λακεδαιμονίων».του οποίου την κηδεμονία μέχρι το 146 π.Χ ανέλαβαν οι Ρωμαίοι μαζί με τους φίλους και συμμάχους τους Αχαιούς .

2.3 Περίοδος με αρχή το 146π.Χ (Αρχή της τοπικής ιστορίας)
Κατά το χρόνο αυτό (το 146 π.Χ ο αυτοκράτορας της Ρώμης Αύγουστος με διαταγή του μετονόμασε το Κοινό των Λακεδαιμονίων σε Κοινόν των Ελευθερολακώνων) γίνεται κατάλυση της Συμπολιτείας(του Κοινού) και για το λόγο αυτό υποστηρίζεται ότι είναι η αρχή της αυτονομίας του «Κοινού των Λακεδαιμονίων» το οποίο θα αναδιοργανωθεί το 21 π. Χ ως «Κοινόν των Ελευθερολακώνων», το οποίο διαλύθηκε το 297 μ.Χ από τον αυτοκράτορα της Ρώμης Δοκλητιανό.

2.4 Η Περίοδος με αρχή το 21 π.Χ.
Γίνεται η αναδιοργάνωση του Κοινού των Ελευθερολακώνων. Οι πόλεις του κοινού αρχικά ήταν 24 και μετά έμειναν 18. τις οποίες κατονομάζει ο Παυσανίας: Γύθειον, Τευθρώνη (Κότρωνας), Λας (Πασσαβάς), Πύρριχος (Κάβαλος), Καινήπολη (Κυπάρισσος), Οιτυλος, Λεύκτρα, Θαλάμαι, κ.λ.π . Από τις 18 οι 10 πρώτες ανήκουν στην περιοχή της Μάνης. Ο Παυσανίας δεν αναφέρει την Ιππόλα μεταξύ των πόλεων του Κοινού των Ελευθερολακώνων (Παυς.ΙΙΙ,21,7) ίσως επειδή στα χρόνια της περιήγησης (το τρίτο τέταρτο του 2ου μ.Χ. αιώνα) η Ιππόλα είχε ερημωθεί. Η επιγραφή όμως την οποία βρήκε ο Φόρστερ (Forster) στο Λεύκτρο της Μεσσηνιακής Μάνης το 1904 (2) δείχνει ότι η Ιππόλα (Δυτικά της Κηπούλας-στην Άνω Πούλα) υπήρχε στα Ρωμαϊκά χρόνια και ήταν μία από τις πόλεις που ανήκαν στο Κοινό των Ελευθερολακώνων. Το απόσπασμα της επιγραφής είναι το ακόλουθο:

«...Επειδή παραγενόμενοι. δικασταί...τάς πόλιος των Ιππολαίων...Γράψαι δε και αντίγραφον τας προξενίας και αποστείλαι γράμματα ποτί ταν πόλιν των Ιππολαίων και τους εφόρους όπως αναγραφήι εις το ...Ποσιδάνος...» [Απόσπασμα από επιγραφή –ψήφισμα που βρέθηκε στο Λεύκτρο από Foster (1904-BSA X,177) που δείχνει ότι η Ιππόλα υπήρχε στα Ρωμαϊκά χρόνια]

Σε κάθε πόλη του Κοινού ανωτάτη αρχή είναι οι έφοροι και είχαν επικεφαλής τον πρέσβη των εφόρων Από επιγραφικά μνημεία προκύπτει ότι είχαν εφόρους οι πόλεις Γύθειο, Ταίναρο(Καινήπολη) ,Πύρριχος, Ιππόλα και Γερήνια . Ταμία είχαν το Γύθειο και το Ταίναρο. Επιμελητή είχε η Καινήπολη .Αγορανόμο είχαν το Γύθειο και το Ταίναρο και Γυμνασιάρχη το Γύθειο και η Τευθρώνη. Οι πόλεις του Κοινού είχαν τη συναίσθηση ότι αποτελούν μια εθνότητα εκλέγουσες εκτός των άλλων και ένα στρατηγό , ο οποίος προϊστατο των πόλεων, ήταν δε και ο επώνυμος άρχων του κοινού.

Η ύπαρξη Ταμία σημαίνει ότι είχαν κοινά χρήματα από συνεισφορές και φορολογίες.

2.5. Περίοδος περί το 160 μ.Χ.
Ο περιηγητής Παυσανίας περιπλέει τη Μάνη και αναφέρει τις περισσότερες από τις παραπάνω πόλεις μεταξύ των οποίων και την Ιππόλα:

«...Εντεύθεν (της Καινηπόλεως=Κυπάρισσου) αποσχόντι τριάκοντα σταδίους Θυρίδες άκρα Ταινάρου και πόλεως ερείπια Ιππόλας εστίν, εν δε αυτοίς Αθηνάς( Ιππολαϊτιδος) ιερόν και λιμήν .» [Παυσανίας (2ος μ.Χ αιών) Λακωνικά ΙΙΙ,25,9] .

2.6 Περίοδος του 395 μ.Χ.
Οι Γότθοι με τον Αλάριχο καταστρέφουν την Σπάρτη και το Γύθειο και η Μάνη δέχεται για δεύτερη φορά τους Σπαρτιάτες πρόσφυγγες.

2.7. Περίοδος 457-474 μ.Χ.
Οι βάνδαλοι του Γιζέριχου κτυπούν τη Καινήπολη , τους οποίους όμως οι κάτοικοι της περιοχής τσάκισαν, όπως προκύπτει από το κείμενο του Προκοπίου"<<...Γιγέριχος γαρ...Ταινάρω(σ.σ: Καινήπολη) προσβαλείν επεχείρησεν,ενθένδε τε κατά τάχος αποκρουσθείς των οι επομένων αποβαλών ανεχώρησεν ουδενί κόσμω (3)...>>.[Σε ελεύθερη μετάφραση : Ο Γιγέριχος επιτέθηκε κατά της Καινήπολης και αφού έχασε πολλούς τράπηκε σε άταχτη φυγή]

Από την εποχή την οποία αναφέρεται η πληροφορία του Προκοπίου μέχρι την εποχή που αναφέρεται για πρώτη φορά το όνομα Μαίνη μεσολαβούν 400 Χρόνια. Το τι έγινε τα 400 χρόνια στο χώρο που σήμερα ονομάζεται Μάνη είναι το κρίσιμο πρόβλημα που απασχολεί την ιστορική έρευνα .

Το βέβαιο είναι ότι κάποιοι λόγοι υποχρέωσαν τους Ελευθερολάκωνες να εγκαταλείψουν τα παράλια και να αποσυρθούν στα ορεινά. Ένας ιστορικά θεμελιωμένος λόγος είναι το ότι το ναυτικό των Αράβων σπέρνει την καταστροφή και τον όλεθρο στα ελληνικά παράλια. Ο άλλος λόγος είναι ενδεχομένως η σεισμική διέγερση της περιοχής τον 4ο και 6ο αιώνα που είχε ως αποτέλεσμα (ίσως και από τα εκ του σεισμού δημιουργηθέντα παλιρροϊκά κύματα) την καταστροφή ή και καταβύθιση πολλών παραλίων πόλεων (το 375 μ.Χ τμήμα του Γυθείου καταβυθίσθηκε στη θάλασσα και τον 6ο αιώνα καταστράφηκε η Καινήπολη.)

2.8 Περίοδος 5ος -6ος μ.Χ Εκχριστιανισμός Μάνης
Με βάση τα γραπτά του Αυτοκράτορα του της Κωνσταντινουπόλεως Κωνσταντίνου Πορφυρογέννητου είχε διαμορφωθεί η αντίληψη ότι οι Μανιάτες ασπάσθηκαν το Χριστιανισμό τον 9ο αιώνα. Η αντίληψη όμως αυτή αποδείχθηκε εσφαλμένη από τη μελέτη τριών(3) παλαιοχριστιανικών εκκλησιών (του 5ου –6ου αιώνα) που εντοπίσθηκαν στην περιοχή της αρχαίας Καινήπολης (Άλικα και Κυπάρισσο) (4) και μιας στο Τηγάνι-Κάστρο της Μάνης. Εφ’ όσον οι εκκλησίες αυτές είχαν ανεγερθεί στο διάστημα μεταξύ του 5ου και 6ου αιώνα, είναι λογικό ο εκχριστιανισμός των κατοίκων της περιοχής να έχει γίνει πολύ πριν από την ανέγερση των εκκλησιών αυτών, γιατί οι πρακτικές δυσκολίες ανεγέρσεως οιουδήποτε κτίσματος(έλλειψη νερού, ασβέστη κ,λ.π) κατά την εποχή εκείνη ,μόνο από μεγάλη και ισχυρή θρησκευτική πίστη θα ήταν δυνατό να ξεπερασθούν. Η απόκτηση όμως μιας τόσο ισχυρής πίστης δεν ήταν δυνατό να γίνει από τη μια στιγμή στην άλλη ,αλλά αντιθέτως απαιτούσε αρκετές δεκαετίες.

2.9 Περίοδος 886-912 μ. Χ.
Το όνομα της Μαΐνης ως τοπωνύμιο (Επισκοπή της Μαΐνης) αναφέρεται για πρώτη φορά στο Τακτικό του Λέοντος του Σοφού και σε κείμενο του Κ. Πορφυρογέννητου, Αυτοκράτορα του Βυζαντίου (5). Αναφέρεται για πρώτη φορά στα Πατριαρχικά Αρχεία η «Επισκοπή της Μαϊνης».

2.10 Περίοδος 945-988 μ. Χ.
Επισκέπτεται τη Μάνη ο Όσιος Νίκων .(Πολιούχος της Σπάρτης). Κτίζονται 10δες εκκλησίες κυρίως σε ορεινές τοποθεσίες.

2.11 Περίοοδος 10ου , 11ου και 12ου Αιώνων.
Οι κάτοικοι της περιοχής της Κιππούλας 1000 χρόνια πριν, ορμώμενοι προφανώς από βαθύ θρησκευτικό συναίσθημα , με τη χρήση μόνο ενός πρωτόγονου μυστριού και ενός πρωτόγονου σφυριού, με πολλά δάκρυα, πολύ αίμα και πολύ ιδρώτα κουβάλησαν από πολύ μακριά το νερό, και την άμμο, ξαγκίστρωσαν από την πεισματάρα μανιάτικη γη τις καυτερές και ασουλούποτες πέτρες και τις έπλασαν σε συμμετρικά και πανέμορφα πελεκητά αγκωνάρια και αφού έφτιαξαν ασβέστη στα καμίνια - γούβες- που καίγανε τα κούτσουρα της τιμημένης ελιάς- έχτισαν οκτώ (8) πανέμορφες εκκλησίες:

α. Την Αγία Λεούσα. Εκκλησία μέσα σε σπήλαιο στο γκρεμό των Θυρίδων λίγα μέτρα πάνω από τη θάλασσα του Μεσσηνιακού Κόλπου.
β. Ο Άγιος Σωτήρας (Σώστης) στο Βόρειο Άκρο της Ανω Πούλας.
γ. Οι  Άγιοι Θεόδωροι και  ο Άγιος Γεώργιος κτισμένοι στην Ανατολική άκρη  του γκρεμού της Ανω Πούλας .
δ. Ο ναός του Αϊ Λιά(σημερινό χάλασμα)
ε. Ο Άγιος Νικόλαος και Αγ.Γεώργιος (Αγ. Πε-λαγία;;;) στο χείλος του Ανατολικού γκρεμού  και πάνω από την Παναγίτσα .
ζ.  Η Παναγίτσα (πάνω από τον Άγιο Γκίτα και δίπλα στη δεξαμενή νερού που κτίστηκε το 2001.
η. Ο Άγιος Γκίτας (πάνω από το κοιμητήριο Χαρτού
θ. Οι Άγιοι Ανάργυροι (Μέσα στην Κιππούλα)
η . Η Άγια Κυριακή (Ξερολιθιά – χάλασμα) στις Λαγουδιές

2.12 Η συμμετοχή των κατοίκων της περιοχής ήταν η ίδια με τη συμμετοχή των υπολοίπων Μανιατών στους αγώνες για την απελευθέρωση ,που όπως είναι γνωστόν ήταν λαμπρή , ηρωική και μοναδική.

2.13 Περίοδος μετά την απελευθέρωση
α.
Στο Παραρτημα του Τεύχους 2 της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως του έτους 1837, στο οποίο περιλαμβάνονται οι Δήμοι του νεοσύστατου Κράτους αναγνωρίζεται και ο Δήμος των «ΘΥΡΙΔΩΝ» με χωριά που απαρτίζουν το Δήμο : «τον Κούνον, την Κιπούλα, το Παγγείον,το Σταυρί , το Δρύ , την Κέρια την Οχυά , την Αγία Κυριακή» , με Δήμαρχον το Ν.Ζαγαρούλη και έδρα τον Κούνο .

β. Με το Τεύχος 5 της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως του έτους 1841 γίνεται συγχώνευση των Δήμων της Επαρχίας Οιτύλου με αποτέλεσμα να Δημιουργηθεί ο Δήμος Μέσσης με αναφερόμενο πληθυσμό 3414 κατοίκους και με πρωτεύουσα την «Κίτταν» .Στο Δήμο αυτό υπήχθη και η «Κηπούλα» , απέχουσα από την νέαν «πρωτεύουσα 45 λεπτά της ώρας».

γ. To1912 γίνεται οικισμός της κοιν. Κούνου(ΦΕΚ 261/ 1912, τ. Α’)

Η μεταβολή του αριθμού των κατοίκων της χωρίς τους κατοίκους των Λαγουδιών και του Αγίου Αθανασίου ήταν:
1920 άτομα 234- 1928 άτομα 99-
1940 άτομα 142- 1951 άτομα 84-
1961 άτομα 44- 1971 άτομα 21-
1981 άτομα 23- 1999 άτομα 15-

δ. Οι Λαγουδιές
Όπως και η Κιππούλα οι Λαγουδιές προασαρτήθηκαν στην Ελλάδα το 1832 (27/6). Μέχρι το 1912 εφέρετο ως Ξεμόνι της Κιπούλας και γι΄αυτο το λόγο δεν αναφέρεται ξεχωριστά στα προαναφερθέντα ΦΕΚ(1837 και 1841). Το 1912 με το Β.Δ 31-8-1912 (ΦΕΚ261/1912 τ.Α΄) έγινε οικισμός της Κοινότητας Κούνου

Η μεταβολή του αριθμού των κατοίκων
1920 άτομα 35 1928 άτομα 28
1940 άτομα 31 1951 άτομα 41
1961 άτομα ; 1971 άτομα ;;
1981 άτομα 7 1999 άτομα 2 , 2001 άτομα 2

Τη θύμηση της Μάνης
της πέτρας και του αέρα της Μάνης
θα την παίρνω πάντα μαζί μου
όπου πηγαίνω. Σαν φυλακτό.
(Γιώργος Φτέρης-Τσιμπιδάρος
Μάνη ,Πατρίδα μου,1976)

Παραπομπές
1. BSA No XIII(session 1906-1907)
2. The Annual of the British School At Athens no XIII SESSION 1906-1907 Σελ176-177)
3. Προκόπιος :Υπέρ των πολέμων,3,22,16
4. Ν. Δρανδάκης: Σκαφικαί έρευναι εν Κυπαρίσσω Μάνης, ΠΑΕ(1958),σ216
5. Κ. Πορφυρογέννητος : Προς τον ίδιον υιόν Ρωμανόν
(Κ49)

Αρχή σελίδας