Εκδοτικό σημείωμα ] Με τα αιγοπρόβατα ] 17η Μαρτίου ] Τα πιστόλια... ] Ταβέρνα Λαλούδες ] [ Κ. Νάντια Σερεμετάκη ] Η Μανιατοπούλα... ] Ο Βλάχος... ] Καρδαμύλη ] Το πιστόλι... ] Μανιάτικη Διπλωματία ] Η στάση των... ] Άνθη και Φυτά... ] Οι όμορφες... ] Η ιστοσελίδα... ] Γυμνάσιο - Λύκειο... ] Τρέχει σαν... ] Κάστρο Πασσαβά ] Λας ] Χωσιάρι ] Πυγμαχικοί θρύλοι ] Η ιστορία της... ]

 

Κεντρική
Επάνω

 

Επικοινωνία


Ηλεκτρονικό Ταχυδρομείο

Τηλέφωνα
27330 53670 &
210 7622266

Κατασκευή ιστοσελίδας
Γ.Η. Βενιζελέας

Πορτραίτα Επιφανών Μανιατών: Κ. Νάντια Σερεμετάκη

Η Κ. Νάντια Σερεμετάκη είναι γνωστή στο διεθνή χώρο των Πολιτισμικών Σπουδών και ειδικότερα της ανθρωπολογίας, ως συγγραφέας, ερευνήτρια και καθηγήτρια. Μεταξύ των βιβλίων της είναι η κλασσική εθνογραφία «Η Τελευταία Λέξη στης Ευρώπης τα Άκρα» (αγγλική έκδοση: The University of Chicago Press, ελληνική έκδοση: Εκδοτικός Οργανισμός Λιβάνη). Από το 1983 δημοσιεύει άρθρα σε ξένα και ελληνικά επιστημονικά περιοδικά και εφημερίδες (εθνικές και τοπικές), καθώς και ποίηση. Προσκεκλημένη γνωστών πανεπιστημίων του εξωτερικού, δίδαξε σε Σχολές Ανθρωπολογίας, θεατρολογίας, Επικοινωνίας και Γυναικείων Σπουδών, και εφάρμοσε εθνολογικές-εθνογραφικές μεθόδους σε προγράμματα πολιτιστικών φορέων τοπικής αυτοδιοίκησης στην Ελλάδα. Την άνοιξη του 2002 θα είναι Διεθνής Επισκέπτρια Καθηγήτρια στο New York University με πρωτοβουλία της Σχολής Πολιτισμού και Επικοινωνίας (ΜΜΕ).

ταξιδεύοντας νοητά και πραγματικά, σε επιστημονικούς χώρους και διάφορους λαούς. Μα υπάρχει πάντα ένας τόπος που γυρίζει κανείς, στα όνειρα του ή στη ξυπνητή πραγματικότητα, όταν γιορτάζει κι όταν λυπάται. Αυτή είναι η γη του, απ' αυτή αντλεί τις δυνάμεις του, την έμπνευση του όσο ζεί, και σ' αυτή καταφεύγει όταν πεθαίνει.

• Δεν υπάρχει σημαντικότερη στιγμή στη ζωή του από εκείνη που ακούει τη φωνή αυτής της γης να του επιβεβαιώνει πως της ανήκει, πως είναι ένα απ' τα στολίδια της. Κι αυτό άργησε λίγο, θάλεγα, στη δική μου περίπτωση... Έφυγαν στο μεταξύ πολλοί που αγαπούσα και μ' αγαπούσαν σ' αυτό το τόπο. Δεν αντέχω να βλέπω κλειστά παράθυρα όταν έρχομαι.

• Η συνάντηση στο Δυρό (Ιούνιο του 2000) άνοιξε ένα παράθυρο στο μέλλον. Γι αυτό δέχτηκα αμέσως τη πρόσκληση του Δήμου και της Νομαρχίας. Ή όπως θάλεγε η γρηά μας μανιάτισσα,

γιατί το αίμα αίμα μου
γιατί το κρεα κρέα μου
γιατί το αίμα αναπηδά
σκίζει λαγκάϊδα και βουνά
κάνει γιοφύρια και περνά...

Κι αν κάποιοι βιαστούν να μας πουν ρομαντικές, η απάντηση είναι απλή. Ο έρωτας κι ο θάνατος δεν ήταν ποτέ μια ρομαντική υπόθεση στη Μάνη. Όσοι πουν κάτι τέτοιο λοιπόν είναι έξω από την ιστορία μας. Οι φουκαράδες δεν είναι ποιητές.

Εγώ ειμ' η Βέργα τ' Αλμυρού
κι όσα με βρούσι τα μπορού
τ' έχου κοιλιά τη πιθαρός
κι όλα τα κάνω χαραμπό
τα ρίχνου και στη θάλασσα...

Με αυτό τον λόγο η σύγχρονη Μανιάτισσα μας προκαλεί σε διάλογο.

• Ο διάλογος είναι ελληνικό φαινόμενο. Είναι ελληνική πολιτισμική φόρμα. Είτε αναφερόμαστε στο Σωκράτη και τον Πλάτωνα, είτε στους Τραγικούς ποιητές, είτε στην Μανιάτικη θρηνωδία για διάλογο μιλάμε. Σε αντίθεση με τον Σωκρατικό-Πλατωνικό διάλογο, η αρχαία ελληνική τραγωδία προτάσσει την παραστασιακή διαλογική - η τραγωδία δηλαδή δεν είναι ένα μονολογικό έργο, ο διάλογος δεν είναι μια απλή συνομιλία μεταξύ ίσων, είναι μια ανάκριση της Πόλης, είναι κριτική που συμβαίνει στο δημόσιο χώρο και αποτελεί συλλογική και συμμετοχική διαδικασία. Οπως ακριβώς και στη σύγχρονη Μανιάτικη θρηνωδία των γυναικών.

• Η διαλογική στη Μάνη είναι επί σης τεχνική ιστορικοποίησης και ενθύμησης. Πολλοί θεωρούν τη μνήμη περιοριστική, αλλά στη περίπτωση της μανιάτικης κουλτούρας, η αισθητήρια και έμφυλη μνήμη παρείχε το θεμέλιο λίθο για την αυτοσχέδια ποίηση, το υπέρτατο παράδειγμα της ελευθερίας της έκφρασης. Κι ενώ οι γυναίκες στον Σωκρατικό Πλατωνικό διάλογο και στην αρχαία τραγωδία είτε εξαιρούνται είτε μετέχουν μόνο δια λόγου ανδρών (οι συγγραφείς της τραγωδίας είναι άνδρες και άνδρες υποδύονται τους γυναικείους ρόλους), στη Μανιάτικη θρηνωδία, συγγραφείς του ποιητικού, ιστορικοποιού λόγου των γυναικών είναι οι ίδιες οι γυναίκες. Καθώς λοιπόν σήμερα πολλά συζητούνται στην Ελλάδα και την λοιπή Ευρώπη για το εάν υπήρξαν ή όχι παραδείγματα "γυναικείας γραφής" και γυναικείας λήψης αποφάσεων, η ιστορία δίπλα μας χαμογελά ...

• Πώς ακριβώς όμως ποιούσαν την ιστορία οι γυναίκες; Πώς διεκδικούσαν τη δική τους αλήθεια; Ποιος ήταν ο δικός τους τρόπος; Που είναι σαν να ρωτάμε, ποιες ήταν οι συνθήκες για την παραστασιακή διαλογική στη Μάνη;

• Εγώ ειμ' η Βέργα τ' Αλμυρού... είπε μια σύγχρονη Μανιάτισα στο μοιρολόι της και τον λόγο της κορυφαίας θρηνωδού επικύρωσαν οι υπόλοιπες θρηνούσες - ο χορός - και τον διέδωσαν άντρες και γυναίκες, το απαγγέλλουμε ως και σήμερα. Μα τι σχέση είχε κι έχει η Βέργα του Αλμυρού, μια μάχη της εθνικής μας ιστορίας στο ποίημα-μοιρολόι μιας απλής Μανιάτισσας που αυτοσχεδίασε για να θρηνήσει ένα άτομο, το δικό της νεκρό;

• Κι εδώ αρχίζει το ταξίδι σε μια Μάνη που πολλοί δεν γνωρίζουν. Γιατί η ιστορία και η γραφή της στη Μάνη είναι άρρηκτα δεμένα με το θάνατο και γιατί όταν κοιτάς το θάνατο στη Μάνη είναι σαν να κοιτάς τη Μανιάτικη κοινωνία με θηλυκά μάτια.

Αυτή είναι η Μάνη που αποσιωπήθηκε, παραποιήθηκε έως και στιγματίστηκε, και στα πλαίσια μιας ιστορίας των εντυπωσιακών γεγονότων έγινε η δευτερεύουσα ηχώ τους, όπως ακριβώς και η μάχη του Δυρού των γυναικών που δεν εμφανίζεται παρά σαν βοηθητική νίκη της επίσημης μάχης της Βέργας του Αλμυρού των ανδρών.

• Ο θάνατος στη Μάνη θέτει ανθρώπους, πράγματα και σύμβολα σε κίνηση. Κι αρχίζει το μάζεμα για το θρήνο ή το κλάμα, όπως λέμε τη τελετουργία του θανάτου στη Μάνη. Είναι η επιστροφή των σκόρπιων στοιχείων του γένους σε ένα τοπογραφικό κέντρο που εγγράφεται από το γεγονός του θανάτου. Το νεκρό σώμα γίνεται το κέντρο όπου οι θρηνούσες εδραιώνουν επίσημα τη σχέση βιωμένης κοινής ουσίας με τον νεκρό και μεταξύ τους: "Εμείς εμεγαλώσαμε μ' ένα νερό μ' ένα φαΐ", όπως μας λέει η θρηνωδός. Δεν υπάρχουν στη Μάνη επαγγελματίες, αμειβόμενες μοιρολογίστρες, όπως στην αρχαία Ελλάδα. Στη Μάνη δάκρυα χυμένα χωρίς κοινή ιστορία αμοιβαιότητας είναι ύλη εκτός τόπου. Η Μανιάτισα θρηνωδός δημιουργεί το κέντρο με τη φυσική της παρουσία, πλάθοντας το σώμα της με νεύματα, χάδια και αυτοσχέδιους λόγους γύρω από το χώρο του πτώματος, σαν να απευθύνεται σε κάποιον που κοιμάται. Έτσι εσωτερικοποιεί τον νεκρό καθώς είναι πια ένα στοιχείο του έξω.

• Οι άνδρες δεν ανακατεύονται με τους νεκρούς. Συγκεντρώνονται σε μικρές , σκόρπιες ομάδες έξω από το κλάμα. Γίνονται περιφέρεια. (Ακόμα κι όταν μπαίνουν στην τελετουργία για να υποβάλλουν τα σέβη τους στο νεκρό, δεν επιδεικνύουν καμμία σχέση με το κέντρο της. Μπαίνουν και φεύγουν με μια "αξιοπρεπή" αυτοσυγκράτηση. Δεν υπάρχει αλληλεπίδραση με τις θρηνούσες). Υπάρχουν διχοτομίες των αισθήσεων και του σώματος που οργανώνουν τις σχέσεις των φύλων, των γυναικών και των ανδρών, προς τους νεκρούς, στη Μάνη.

• Η τελετουργία του θανάτου, το Κλάμα των γυναικών στη Μάνη ήταν ο κεντρικός τόπος για την παραγωγή και αναπαραγωγή λόγου, για την διαλογική έκφραση των αντιπαρατιθέμενων απόψεων και της σύγκρουσης, και για την κατα σκευή προφορικής ιστορίας. Το Κλάμα των γυναικών δεν είναι απλά εκφραστική και στιγμιαία διαδικασία, αλλά έχει παρεμβατική δύναμη στη δημόσια ζωή. Είναι ο τόπος στον οποίο νομιμοποιείται ο λόγος. Και τον λόγο εκεί, οκτασύλλαβο, αυτοσχέδιο ποιητικό λόγο, τον έχουν οι γυναίκες. Η διαλογική τεχνική για την παραγωγή, απομνημόνευση και διάδοση του λόγου ως προφορική ιστορία είναι η αντιφώνηση.

• Μέσα σ' αυτά τα πλαίσια οι γυναίκες διεκδικούν την ιστορική αλήθεια. Με τον δικό τους τρόπο. Οι ισχυρισμοί αλήθειας που προέρχονται από την τελετουργία τους δεν εξαρτώνται μόνο από την νομική δύναμη της αντιφωνικής επιβεβαίωσης αλλά κι από την συναισθηματική δύναμη του πόνου. Ο διαλεγόμενος πόνος κι ο παραπονεμένος λόγος συνιστούν την αλήθεια στη Μάνη.

Όλοι γνωρίζουμε πως οι Μανιάτισες δεν μπορούν να τραγουδήσουν σωστά τα μοιρολόγια χωρίς τη "βοήθεια" άλλων, όπως λένε. Έτσι μας αποκαλύπτουν ότι ο πόνος, για να καταστεί έγκυρος, πρέπει να συγκροτηθεί κοινωνικά σε αντιφωνικές σχέσεις. Όταν ακούει κανείς ένα αυτοσχέδιο μοιρολόι, δεν ακούει απλώς ένα άτομο να τραγουδά, (όπως πολλοί μελετητές της Μάνης νόμισαν) αλλά μια συλλογικότητα να εκφράζεται φωνητικά. Τότε βλέπει κανείς τις Μανιάτισες σε όλο τους το ύψος. Τις βλέπει να ενισχύουν όσο και να αμφισβητούν τις αποφάσεις της γεροντικής, που είναι το συμβούλιο των ανδρών, ο άλλος δηλαδή θεσμός εκτός από το Κλάμα των γυναικών, που αναλάμβανε όλες τις νομικές-πολιτικές λειτουργίες που αναλαμβάνει σήμερα το κράτος. Τις βλέπει να επιβάλλουν αποφάσεις στη γεροντική επικαλώντας συλλογικές ηθικές υποχρεώσεις. Τις ακούει να αναμορφώνουν και την ιστορία.

· Οι Μανιάτισες δεν είναι ρομαντικές ποιήτριες. Στη ποιητική τους ο σύνδεσμος της ιστορικής καταστροφής και της κοσμολογικής κατάποσης δείχνει πως έχουν πλήρη συνείδηση της εξαφάνισης της ίδιας της μανιάτικης πραγματικότητας. Η ιστορική οριστικότητα παραμένει ενσωματωμένη στη ποιητική τους και γραμμένη στα σώματά τους.

· Καθώς οι γυναίκες ανά τον κόσμο (εν)έγραψαν κάποια εποχή τους εαυτούς τους στην ιστορία με τις πολιτικές κινητοποιήσεις τους, συνειδητοποίησαν το βαθμό στον οποίο είχαν ξεγραφτεί από την γραπτή ιστορία στα επίσημα αρχεία.

• Οι Ελληνίδες διεκδικούν σήμερα το δικαίωμα της εισόδου τους στη δημοσια-πολιτική ζωή-κάτι που επιτάσσει και η Ευρωπαϊκή Ένωση. Μόνο που δικαίωμα και μέλημα τους δεν θα πρέπει να είναι απλώς η είσοδος τους σε ανδροκεντρικούς θεσμούς και στη δημοσια-πολιτική ζωή, αλλά και η ανάκτηση της χαμένης ιστορίας τους, κι αυτή περιλαμβάνει την ποίηση της ιστορίας μέσω προφορικής ιστορίας και μνήμης. Γιατί όσο να την ανακτήσουν θα παραμένουν λειψές. Αυτό έχουν να πουν οι Μανιάτισες σήμερα. Η ιστορία της γυναικείας "ποίησης της ιστορίας" είναι επίσης ένα κομμάτι της ελληνικής ανδρικής ιστορίας. Κι αφού αυτό το κομμάτι λείπει τότε δεν έχει ανακτηθεί ακόμη το πλήρες αντιφωνικό βάθος της ελληνικής ιστορίας. Η ελληνική ιστορία παραμένει λειψή. Αυτό έχουν να πουν οι Μανιάτισσες σήμερα. Αυτό. Το βιβλίο της Νάντιας Σερεμετάκη «Η Τελευταία Λέξη» αφορά στη Μέσα Μάνη, που είναι και ο τόπος καταγωγής της. Εκδόθηκε από έναν από τους σημαντικότερους ακαδημαϊκούς εκδοτικούς οίκους των ΗΠΑ αρχικά, και αυτή ήταν η πρώτη ελληνική μονογραφία που επέλεξε να εκδώσει ο εν λόγω οίκος.

Το βιβλίο, και η έρευνα που απαιτούσε στη Μάνη, διακρίθηκε ανάμεσα σε άλλες μονογραφίες που αφορούσαν διάφορους λαούς με χρηματοδοτήσεις Woodrow Wilson, Wenner-Gren, με βραβείο V. Τurner, κ.α, τόσο για την επιστημονική εγκυρότητά του όσο και τη λογοτεχνική γραφή του. Διδάχτηκε και διδάσκεται σε πανεπιστημιακά μαθήματα διαφόρων ειδικοτήτων στο εξωτερικό από το 1991. Στην Ελλάδα έφερε το βιβλίο το 1994 ο εκδοτικός οργανισμός Νέα Σύνορα-Λιβάνη, από όπου και κυκλοφορεί τώρα η 4η έκδοση τον. Το 1999 επελέγη από το Υπουργείο Παιδείας για διάθεση στις ελληνικές βιβλιοθήκες. Με δύο επόμενα βιβλία της, «Παλιννόστηση Αισθήσεων» και «Διασχίζοντας το Σώμα» που εκδίδονται επίσης στο εξωτερικό και μετέπειτα στην Ελλάδα, τοποθετεί στρατηγικά την Μανιάτικη κουλτούρα και σκέψη σε ισότιμο διάλογο με άλλες ξένες κουλτούρες. Η πολύπλευρη δραστηριότητα, πανεπιστημιακή και εξωπανεπιστημιακή, της Σερεμετάκη στο χώρο του Πολιτισμού και της Παιδείας στο εξωτερικό, μεταφέρει τη Μάνη στο διεθνές στερέωμα με ποικίλους τρόπους από το 1983.


Προηγούμενη Επόμενη