ΣΤΗΝ «ΤΡΥΠΑ ΤΟΥ ΖΑΧΑΡΙΑ»

Του Γιάννη Κοφινά
Ειδ. Γραμματέα
ΣΠ.ΕΛ.Ε.Ο

Αναφορές
Από μικρό παιδί, μεγαλώνοντας στους Μολάους, η Τούλα Νικ. Γερακάρη καταγόμενη από τα Μπαρδουνοχώρια, μητέρα του παιδικού μου φίλου και συμμαθητή Παναγιώτη, μας έλεγε ιστορίες για τον Καπετάν Ζαχαριά και για την περιβόητη σπηλιά, άντρο του λεβέντη, αρματολού της Λακωνικής γης. Αργότερα, ο κ. Κωνσταντίνος Δριβάκος, καταγόμενος από τον Πολυάραβο, αφού παντρεύτηκε την νονά μου Κατίνα Θεοδωρακάκου στους Μολάους αναφερότανε συχνά σε συζητήσεις στο θέμα αυτό.

Μετέπειτα ο φίλος και πελάτης μου κ. Ρογκάκος (του οποίου ο ανιψιός Βασίλης Ρογκάκος ήταν συμμαθητής μου στη σχολή σπηλαιολογίας του ΣΠ.ΕΛ.Ε.Ο) από τα Κόκκινα Λουριά μου είχε κάνει πολλές περιγραφές για τους πύργους και την σπηλιά αυτή στο Μαλεύρι. Στην αποστολή εξερευνήσεως για το βάραθρο του Πιερράκου, μετά από την ευγενική πρόσκληση του Νομάρχη Λακωνίας Γρηγόρη Αποστολάκου, ο Τάκης Δαμιανάκος μου μετέφερε πολλά για τη σημασίας της σπηλιάς αυτής.

Τέλος, η γνωριμία μου με τον Ντον Μακφαίηλ, εκδότη της εφημερίδας του Συλλόγου Λυγερέα «Καπετάν Ζαχαριάς» ήταν καθοριστική. Φυσικά προέκυψε μια πολύ καλή συνεργασία με τις πολύτιμες σελίδες της εφημερίδας αυτής για τον τόσο ιστορικό αυτό τόπο του Μαλευρίου και της Κάτω Μάνης. Από τη θέση αυτή θα πρέπει να ευχαριστήσω για τη θερμή φιλοξενία στην εφημερίδα. Ο Μακφαίηλ μετέφερε εντονότατα το ενδιαφέρον του τόπου για τη σπηλιά αυτή καταλαβαίνοντας ότι ήθελε και την άποψή μου από μια εξερεύνηση παρόλο που την έχει επισκεφθεί, και ήταν παλαιότερα σπηλαιολόγος και μέλος της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας.

Στο Λυγερέα
Μετά από όλα αυτά ήταν φυσικό και μάλιστα μεγάλο μου χρέος να ανταποκριθώ στην ευγενική πρόσκληση του κ. Μακφαίηλ. Στις 2 Γενάρη, με τη σύζυγό μου Όλγα αποφασίσαμε για μια επίσκεψη στο Λυγερέα. Ανεβαίνοντας τις καταπράσινες πλαγιές του Ταϋγέτου στο Μαλεύρι, με τα δυσπρόβατα ρουμάνια αλλά και τις μεγάλες εκτάσεις ελαιοκαλλιέργειας. Πέτρινα γραφικά χωριά φέρνουν στο νου μας μνήμες με πολύ μεγάλη ιστορία αφού προβάλουν αγέρωχα πυργόσπιτα. Πολλοί κάτοικοι της περιοχής με συγγενείς από την πρωτεύουσα, επιδίδονται στο ελαιομάζεμα που δείχνει πραγματική ιεροτελεστία.

Πλησιάζοντας στα τελευταία υψώματα, προβάλουν οι οικισμοί του πανέμορφου Λυγερέα. Σε λίγο βρισκόμαστε στο κτήμα της οικογένειας Μακφαίηλ σε ένα λόφο ηλιόλουστο και ευάερο με απέραντη θέα. Πλουσιότατη βλάστηση αλλά και καλοκλαδεμένα ελαιόδεντρα είναι πλέον ανάλαφρα έχοντας αποδώσει τον ιερό καρπό τους. Τον εγκάρδιο χαιρετισμό τον υποδέχεται αμέσως η θερμή φιλοξενία με βασιλόπιτα από τα χέρια της Λίλης και καφές δίπλα στο τζάκι.

Πηγαίνοντας στη σπηλιά
Αργότερα ο κ. Μακφαίηλ μου προτείνει μια βόλτα προς το Σκουφομύτη. Αμέσως συμπληρώνω και τη μετάβαση στη σπηλιά ετοιμάζοντας γρήγορα τις φωτογραφικές μηχανές και την κάμερα. Στην παρέα προστίθεται ευδιάθετος ο Χαρίλαος Δημακάκος οπότε οι τρεις άντρες ξεκινάμε με το αυτοκίνητό μου. Η Λίλη και η Όλγα θα αποδοθούν στο μάζεμα των άγριων πικροράδικων που είναι διαδεδομένα εκτενέστατα στο κτήμα ολοδρόσερα, γεμάτα άρωμα και πλούσια σε βιταμίνες. Περνάμε από το γραφικό Πάνω Αστέρι και με εντυπωσιάζει το πυργοσυγκρότημα σε λόφο των Βασιλουνιάνων, που το φωτογραφίζω. Στη συνέχεια περνάμε από την πηγή κάτω από το σπίτι του Τσουκτάκου φτάνοντας στον ιστορικό Σκουφομύτη.

Μετά από την καινούργια διάνοιξη, που δηλώνει το ενδιαφέρον των κατοίκων, αφού τελειώνει σταματάμε. Παρατηρώ τις ολοδρόσερες λουπινιές και τις φωτογραφίζω αφού είναι χαρακτηριστικό της περιοχής. Δεν μπορώ να κρύψω πόσο νόστιμα είναι τα κούμαρα και προσπαθώ να πείσω τον εαυτό μου για αυτοσυγκράτηση. Βρισκόμαστε σε ένα πραγματικό μπαλκόνι του Ταϋγέτου. Ολόκληρη η Λακωνία κάτω από τα πόδια μας. Δεξιά προβάλει ο Σκουφομύτης σαν πυραμίδα, φιλοξενώντας στην κορυφή του το εκκλησάκι της Παναγίας και πολλά χαλάσματα από τη εποχή του Ζαχαριά. Αριστερά η Λακεδαίμονα με την Σπάρτη. Απέναντι ο Πάρνωνας κατηφορίζοντας χάνεται βαθιά στη Μεσόγειο με τον Κάβο Μαλέα. Η Ελαφόνησος, τα Κύθηρα, ο Λακωνικός κόλπος όλα ένας ζωντανός χάρτης.

Ένα πραγματικό στρατηγείο για τον καπετάν Ζαχαριά. Αμέσως σκέπτομαι πόσο σημαντική επιλογή ήταν η περιοχή αυτή για τον πανέξυπνο αυτόν άντρα. Είχε τον έλεγχο όλης της περιοχής αλλά και τη σιγουριά του λεύτερου Ταΰγετου στην πλάτη του. Ο Χαρίλαος, οδηγός στην αποστολή αυτή και μας οδηγεί προς την σπηλιά που βρίσκεται λίγο πιο κάτω.

Η «Σπηλιά του Καπετάν Ζαχαριά»

Περιγραφή
Ανάμεσα σε ασβεστολιθικό πέτρωμα διακρίνεται μικρή είσοδος. Σκυφτά έως έρποντας είναι δυνατή η πρόσβαση. Στη συνέχεια, κατέβασμα οδηγεί σε μια επιμήκη και μοναδική αίθουσα. Στην αρχή λίγο κατηφορικά, μετά επίπεδα και στη συνέχεια ανηφορικά. Για να φτάσει κανείς στο τελείωμα χρειάζεται λίγη αναρρίχηση όπου διακρίνεται μία τρύπα που είναι όμως κλειστή και η σπηλιά τελειώνει. Το τοίχωμα της σπηλιάς είναι ασβεστολιθικό.

Η σταγονοροή την εποχή αυτή είναι αρκετά έντονη. Η διαλυσιγενή ιδιότητα του νερού μεταφέροντας το CO2 (διοξείδιο του άνθρακα) από την ατμόσφαιρα, βρίσκοντας τα υπερκείμενα πλούσια ασβεστολιθικά βράχια του λόφου, τα διαλύει μεταφέροντας ασβεστολιθικό υλικό στο εσωτερικό της σπηλιάς αποτέλεσμα να έχουμε πλούσιο διάκοσμο. Οι χρωματισμοί είναι από λευκό μπεζ ροζ έως κόκκινου χρώματος.

Στο διάκοσμο υπάρχει φυσική επέμβαση από ανακατατάξεις του εδάφους και κατακρημνίσεις από πέτρες που βρίσκονται πεσμένες. Υπάρχει όμως δυστυχώς η ανθρώπινη επέμβαση διότι πολλοί σταλακτίτες είναι σπασμένοι αλλά δεν βρίσκονται κάτω οπότε είναι συλλεγμένοι. Μερικές πέτρες είναι πελεκημένες κάπως τετραγωνισμένες για χρήση όπως καθισματάκια.

Η σπηλιά δεν δείχνει στοιχεία έντονης κατοίκησης ή τουλάχιστον μόνιμης διότι δεν έχει χρησιμοποιηθεί φωτιά και να είναι όπως σε άλλες μαυρισμένη. Επίσης δεν υπάρχουν θραύσματα από πήλινα χρηστικά σκευάσματα. Παρατηρούνται μερικά πρόσφατα φλούδια από φιστίκια και κάστανα από περαστικούς κυνηγούς μάλλον.

Βιολογία σπηλαίου
Στη σπηλιά αυτή διακρίνονται πάρα πολλοί οργανισμοί. Υπάρχουν τα δολιχόποδα που είναι σπηλαιόβια. Μοιάζουν με ακρίδες ή τριζόνια, είναι τυφλά και επικοινωνούν με το περιβάλλον με τεράστιες κεραίες. Επίσης παρατηρούνται σαλιγκάρια, σαμιαμίδια, πεταλούδες φωτός, αράχνες. Κάποια στιγμή ακούστηκε πέταγμα πουλιού που κρύφτηκε και δεν μπορέσαμε να το επισημάνουμε.

Γεωλογία σπηλαίου
Το σπήλαιο είναι διάκλαση (ρήγμα) που δεν σχημάτισε το νερό αλλά τεκτονικό φαινόμενο όπως συνηθίζεται ειδικά σε λόφους από την ορογένεση. Δηλαδή ανεβοκατεβαίνοντας τα εδάφη με το φαινόμενο της ορογένεσης δημιουργούνται τέτοια ρήγματα. Από την πλευρά προς τα έξω του λόφου προς τη ρεματιά το τοίχωμα δεν έχει αρκετή εισροή νερού και διάκοσμο όσο από την πλευρά του υψώματος με τη χαρακτηριστική ύπαρξη θεμελίων πυργόσπιτου.

Από εκεί και προς την οροφή υπάρχει ο πλούσιος διάκοσμος από σταλακτίτες σταλαγμίτες και παραπετοσματοειδείς σταλακτίτες. Λόγω έλλειψης χρόνου δεν έγινε χαρτογράφηση στο σπήλαιο αφού άλλωστε θα το ξαναεπισκεφθούμε. Δόθηκε προτεραιότητα στη φωτογράφηση με φωτογραφική μηχανή σε αρνητικά φιλμ καθώς και σε θετικά για διαφάνειες (σλάϊτς). Επίσης έγινε και βιντεοσκόπηση.

Παρατηρήσεις
Στη διάρκεια της λεπτομερούς αυτής καταγραφής έγιναν μερικές παρατηρήσεις. Η ροή του νερού με στοιχεία οξειδίων σιδήρου από το υπερκείμενο έδαφος στο αριστερό τοίχωμα σχηματίζει αιμάτινο τρέξιμο πολύ σπάνιο, όπως στο σπήλαιο Διρού. Αυτό συνετέλεσε στην περισσότερη συναισθηματική μας φόρτιση που μας διακατείχε έτσι και αλλιώς αφού βρισκόμαστε σε έναν τέτοιο χώρο που έδρασε ένας τέτοιος άντρας όπως ο Καπετάν Ζαχαριάς.

Κρύος ιδρώτας και ανατρίχιασμα ήταν η αντίδραση καθώς και αγανάκτηση αφού μας θύμισε το αδικοχαμένο αίμα του παλικαριού στη δολοφονία του στον πύργο του Κουκέα. Εφόσον γεννήθηκε το 1759 και το 1821 θα ήταν 62 χρόνων, θα μπορούσε να συνεχίσει τον αγώνα για την απελευθέρωση του έθνους να δει τα όνειρά του να καρποφορούν επίσης νάνε και ο αρχιστράτηγος στη μάχη του Πολυάραβου.

Μια άλλη παρατήρηση κατά την έξοδο όπου είναι στενή και ενώ υπάρχει σταλακτιτική προεξοχή, δεν έχει γίνει επέμβαση. Αυτό δείχνει ότι τη σπηλιά θα την χρησιμοποιούσε ελάχιστα ή σε περίπτωση κάποιου αιφνιδιασμού. Εντυπωσιακό επίσης είναι ότι πριν την έξοδο παρατηρούμε ότι φαίνεται μπροστά μας ο πυραμοειδής λόφος του Σκουφομύτη οπότε υπάρχει επικοινωνία οπτική. Η φύση λοιπόν έδωσε ως Θείο δώρο τη σπηλιά αυτή στο παλικάρι της κλεφτουριάς μαζί με τα άλλα προσόντα της περιοχής.

Μετά την επίσκεψη αυτή και τις παρατηρήσεις μας φυσικά εφοδιασμένοι με πλούσιο υλικό για το αρχείο παίρνουμε και όλες αυτές τις συγκινήσεις. Μία νέα υποχρέωση βγαίνει από μέσα μου, να μεταφέρω όλα αυτά φυσικά πρώτα πρώτα μέσω της εφημερίδας «Καπετάν Ζαχαριάς» στους αναγνώστες της. Σίγουρα στη δεδομένη στιγμή θα γίνει ολοζώντανα και προβολή. Εξ άλλου πηγαίνοντας απλά σε μια σπηλιά κάνεις σπηλαιοβασία ενώ καταγράφοντας σωστά το σπήλαιο και κάνοντας πράγματι λόγο για αυτό, κάνεις σπηλαιολογία.

Θάθελα να παρατηρήσω βλέποντας την πρόσφατη διάνοιξη του δρόμου, (που απ ότι πληροφορήθηκα άνοιξε χωρίς χρήματα ο Ανδρέας Κολοκοτρώνης γεννημένος στο διπλανό χωριό Κρήνη και πολύ το έχουν εκτιμήσει αυτό στο Λυγερέα), προς το σπήλαιο και τα «Χαλάσματα του Ζαχαριά», φαίνεται το ενδιαφέρον για αυτό και θα ήθελα να συγχαρώ τους παράγοντες. Παρόλο που η σπηλιά έχει μικρή είσοδο θα πρέπει να την επισκέπτονται με ειδικό συνοδό και όποιοι θέλουν να ζήσουν τέτοιες συγκινήσεις σε αυτό το μικρό αλλά τόσο πολύ ιστορικό σπήλαιο. Ο συνδυασμός με το Σκουφομύτη και τη διαδρομή, την απεριόριστη θέα στη λακωνική είναι πολύ ενδιαφέρουσα και ευχάριστη εκδρομή.

Βγαίνοντας απέναντι από την σπηλιά παρατηρώ κτήμα με καρυδιές. Ρωτώντας τον Χαρίλαο εάν υπάρχουν νερά, μου απαντά ότι υπάρχει πηγή (του Μούταλη). Πράγματι το έδαφος όπως δείχνει η διάνοιξη του δρόμου, είναι μικρά πλακίδια (τίκλα) και τέτοιο έδαφος αναγκάζει τα νερά που εισέρχονται στο υπέδαφος να εξέρχονται προς τα έξω γι αυτό και η περιοχή έχει πηγές όπως την πηγή κάτω από το σπίτι του Τσουκτάκου.

Η ώρα της επιστροφής έρχεται που μας βρίσκει με ένα πλούσιο γεύμα, προσφορά της Λίλης με πεντανόστιμη παραδοσιακή τοπική κουζίνα. Η κάμερα θα πάρει τη θέση του video και θα μας μεταδώσει στη τηλεόραση ολοζώντανα τη σπηλιά του Ζαχαριά. Έτσι παίρνει τέλος αυτή η όμορφη αποστολή και μάλιστα ποδαρικό για τη νέα χρονιά που μόλις μας υποδέχτηκε με τόση συγκίνηση και εγκάρδια φιλοξενία!!!

Καλή χρονιά με υγεία και ευτυχία.

Υ.Γ. Φυσικά με καλές και πολλές εξερευνήσεις στην ενδιαφέρουσα από σπηλαιολογικής άποψης Λακωνία μας και πάντα καλές συνεργασίες και επιτυχίες στην εφημερίδα του Λυγερέα «Καπετάν Ζαχαριάς».

Με πολύ εκτίμηση
Γιάννης Κοφινάς

Σε επόμενα φύλλα θα δημοσιευθούν και άλλες εξερευνήσεις σπηλαίων της περιοχής, της Λακωνίας και της Μεσσηνιακής Μάνης, ενώ επίκειται οργανωμένη σπηλαιολογική αποστολή του ΣΠ.ΕΛ.Ε.Ο στα Μπαρδουνοχώρια του Ταΰγετου (Πηγή Αγίας Μαρίνας στην Άρνα και βάραθρο στην Αρμίτσα Μονής Γόλας).

                                   


 Εφημερίδα Μανιάτικη Αλληλεγγύη ] Η Ελληνική Γλώσσα ] Νέα Συλλόγων και Ομογένειας ] Ο Παπά Γιώργης Θεάκος ] [ Σπηλιά Ζαχαριά ] Βαρβιτσιώτικα ] Αναστατώσαμε τη Κύπρο ] Εφημερίδες της Λακωνίας ] Καινούργιο Βιβλίο για το Ζαχαριά ] Ιωάννα Ροζάκη - Γιατράκου (Α) ] Βαρβιτσιώτικα ] Εφημερίδες της Λακωνίας ] Τιμήθηκε ο Τύπος της Λακωνίας ] Ιωάννα Ροζάκη - Γιατράκου (Β) ] Βαρβιτσιώτικα ]