Οι κόρες του Ασκληπιού

ΕΒΗ ΤΟΥΛΟΥΠΑ

Έχω διαπιστώσει ότι οι αναγνώστες των επιφυλλίδων μου αρέσκονται στους αρχαίους μύθους. Είναι αλήθεια ότι στα σχολικά, αλλά και στα εξωσχολικά βιβλία, η δράση των θεών και των ηρώων περιορίζεται αναγκαστικά σε λίγα επεισόδια, έτσι που πολλοί γοητευτικοί μύθοι μένουν άγνωστοι. Αλλά κι αν τους έχει κανείς διαβάσει μια φορά, γρήγορα τους ξεχνά, εφόσον δεν χρειάζεται να καταφύγει σε αυτούς για κάποιο συγκεκριμένο λόγο. Οι αρχαιολόγοι όμως, κάθε φορά που πρέπει να ταυτίσουν ένα γλυπτό ή να ερμηνεύσουν μια παράσταση σε αγγείο, θα ανατρέξουν στη μυθολογία.

Αφορμή να γράψω σήμερα για τις κόρες του Ασκληπιού ήταν μια επίσκεψή μου στο Μαιευτήριο «Ιασώ». Παρηγορηθείτε! Ούτε εγώ θυμόμουν ποια ήταν και χρειάστηκε να ανοίξω διάφορα βιβλία, γιατί οι εκδοχές, για το σόι και την καταγωγή του θεού είναι πολλές. Θα μείνω στην πιο απλή.

Μητέρα του Ασκληπιού ήταν η Κορωνίς, κόρη του Φλεγύα, βασιλιά της ΝΑ Θεσσαλίας (όπου η λίμνη Κάρλα), η οποία έμεινε έγκυος από τον Απόλλωνα, ενώ ήταν αρραβωνιασμένη με τον Ίσχυ, γιο του Έλατου, βασιλιά της Αρκαδίας. Όταν έμαθε ο θεός ότι η αγαπημένη του ετοιμαζόταν να παντρευτεί έναν άλλον και μάλιστα θνητό, σκότωσε τον γαμπρό με τα βέλη του και ανέθεσε στην Άρτεμη να τοξεύσει και την Κορωνίδα.

Το παιδί που γεννήθηκε, το έφερε ο Απόλλων στον Κένταυρο Χείρωνα, ο οποίος εμύησε τον Ασκληπιό στα μυστικά της Ιατρικής. «Ήπια» φάρμακα από βότανα και ρίζες φυτών έμαθε να χρησιμοποιεί ο ήρως, και αργότερα θεός, στα Ασκληπιεία, τα θεραπευτήρια που υπήρχαν σε όλο τον ελληνικό κόσμο. Τα πιο φημισμένα ήταν στην Επίδαυρο, τη Μεσσήνη, την Κω, την Τρίκκη, την Αθήνα και την Πέργαμο. Οι ασθενείς υποβάλλονταν σε δίαιτα, μαλάξεις, λουτρά και χειρουργικές επεμβάσεις από τους ιερείς. Η γιατρειά ερχόταν κυρίως από την πίστη και την αυθυποβολή, όταν ο άρρωστος στο εγκοιμητήριο έβλεπε στον ύπνο του τον θεό να τον ακουμπά με το θαυματουργό του χέρι.

Σύζυγος του Ασκληπιού ήταν η Ηπιόνη, προσωποποίηση της ηπιότητας, με την οποία απέκτησε δύο γιους, τους γιατρούς Ποδαλείριο και Μαχάωνο (που κατά μια παράδοση ήταν γιοι του Ποσειδώνα) και τρεις κόρες, την Ιασώ (ιάομαι=γιατρεύω), την Ακεσώ (ακέομαι=θεραπεύω) και την Πανάκεια. Οι δύο πρώτες αντιπροσωπεύουν ίσως διάφορα στάδια θεραπείας, ενώ η τρίτη τη φαρμακευτική αγωγή. Την Υγεία άλλοι την θέλουν σύζυγο και άλλοι κόρη του Ασκληπιού. Πιθανότατα ήταν μια πολύ αρχαία θεότης, που ταυτίζεται πότε με τον Ασκληπιό, πότε με τον Αμφιάραο και πότε με την Αθηνά. Ορειχάλκινο άγαλμα της Αθηνάς Υγείας ήταν στημένο στην Ακρόπολη κοντά σε αρχαιότερο βωμό, αμέσως μετά την είσοδο από τα Προπύλαια. Γλυπτές μορφές του Ασκληπιού και της Υγείας σώζονται πολλές. Του Ασκληπιού και των θυγατέρων του αναφέρεται μόνο ένα ζωγραφικό έργο, του Νικοφάνη, καλλιτέχνη γνωστού από τον Πλίνιο για την αρμονία, την κομψότητα και την ελαφράδα των εικόνων του και από τον Πλούταρχο για «τας ακολάσιους ομιλίας γυναικών προς άνδρας». Άγνωστο αν τούτο είναι υπαινιγμός ότι παρόμοιες «ομιλίες» ήταν μια ακόμη θεραπεία στα ιερά του Ασκληπιού.

Η Έβη Τουλούπα είναι αρχαιολόγος

ΤΑ ΝΕΑ, 23-01-2001