Αρχική Ιστορία Δήμοι - Χωριά Ήθη - Έθιμα Μοιρολόγια Ποίηση Απόδημοι Αρχιτεκτονική
Εκκλησίες Κάστρα Ταΰγετος Χλωρίδα Πανίδα Σπήλαια Προϊόντα Άρωμα Μάνης
Δημιουργοί Απόψεις Εκδρομές Σύλλογοι Σύνδεσμοι Wallpaper Περιεχόμενα Βιβλιογραφία

Προηγούμενη

Επικοινωνία

Στα μονοπάτια του Σαγγιά

Κείμενο – φωτογραφίες Γ. Η. Βενιζελέας
Δημοσιευμένο στο περιοδικό "ΜΑΝΗ, χθες, σήμερα, αύριο", Νοέμβριος - Δεκέμβριος 2002

Η διάσχιση του Σαγγιά από τον Πύρριχο στην Λάγια

1η ημέρα

sagias02a6.jpg (38101 bytes)Την Παρασκευή 20 Σεπτεμβρίου, στις 7:30 το πρωί ξεκινήσαμε τη διήμερη πεζοπορία μας, λίγο πριν από το Πύρριχο, από το σημείο που βρίσκεται το μαντρί του κ. Τάκη Αναπλιώτη.

Έλαβαν μέρος ο Ιερέας στην ενορία Μίνας, Νικόλαος Λαμπρινάκος από τη Τριανταφυλλιά, ο γιος του Παναγιώτης μαθητής Α’ Λυκείου Αρεόπολης, ο Ανδρέας Δρακουλόγκωνας από τη Μίνα, ο Γιώργος Δημακόγιαννης από τη Ζούδα του Κότρωνα και ο υπογράφων, από τα Τσέρια του Δήμου Λεύκτρου.

Η πορεία αρχίζει με το κ. Τάκη να βρίσκεται ήδη στη μέση της ανηφορικής πλαγιάς, καθοδηγώντας το κοπάδι του και παρά τα περισσότερα χρόνια του η διαφορά μεταξύ μας συνεχώς αυξάνει, αφού καθημερινά ακολουθεί αυτή τη διαδρομή. Λίγο πιο πάνω ανάμεσα στη θέση «αγραπιδιά» και στη θέση «του κελιού η σγούρνα», κάθεται στηριζόμενος στη γκλίτσα του.

sagias33a.jpg (34204 bytes)Όταν φτάνουμε κοντά του και βλέπει το λαχάνιασμα που μου έχει προκαλέσει η πρώτη απότομη ανηφοριά, με κοιτάει και χαμογελάει καλοσυνάτα.

Αποφασίζει να μας συνοδεύσει μέχρι πιο πάνω και μας αναφέρει τα τοπωνύμια που προσπερνάμε. Στη θέση «Σκαλώματα» παράλληλα με το μονοπάτι που έχουν ανοίξει τα ζώα, βρίσκεται παλαιότερο ευδιάκριτο καλντερίμι μέχρι τη θέση «Οι πόρτες του κάτω Περδίου» (ώρα 08.50), όπου χάνουμε το Πύρριχο από τα μάτια μας. Στην αριστερή μας πλευρά, ψηλά στη πλαγιά, παρατηρούμε στήλη από πέτρες που βρίσκονται η μια πάνω στην άλλη, με ύψος πάνω από δυο μέτρα, που ονομάζονται «του Μουρτάρου ο Κούτσινας». Το μονοπάτι περνάει προς τη δεξιά πλευρά μιας μικρής ρεματιάς και ανηφορίζοντας φτάνουμε σε μικρή λάκα με στέρνες και μαντριά στη θέση «Κάτω Περδίου».

Εδώ κάνουμε τη πρώτη μας στάση. Προχωρώ προς τα μαντριά για φωτογράφηση και αντικρίζω τους πρώτους ροζ κρόκους (crocus sieberi), ενδημικό είδος των Βαλκανίων. Ο κ. Τάκης μας πληροφορεί ότι τρώγονται, είναι νόστιμοι και λέγονται βολβοί, ενώ αποτελούν και αγαπημένη τροφή για τους λαγούς.

sagias05b15.jpg (54825 bytes)Συνεχίζουμε ανηφορικά στην αριστερή πλευρά μιας νεροσυρμής, όπου παρατηρούμε χαμηλή βλάστηση με λίγα πουρνάρια και κίτρινους κρόκους, που είναι κλειστοί γιατί βρίσκονται ακόμα στη σκιά. Λέγονται και «νεκρολούλουδα» και είναι απλωμένα ανάμεσα σε πέτρες που κάποτε αποτελούσαν μαντρότοιχο. Η μικρή λάκα είναι ιδιοκτησίας των οικογενειών Μαυροειδάκου και Δρακουλάκου, με πολλά μαντριά, στέρνες, αγραπιδιές και καρυδιές, κάτω από τις οποίες παλαιότερα καλλιεργούσαν καπνό.

Ο κ. Τάκης μας αποχαιρετά και εμείς συνεχίζουμε ψηλά προς το διάσελο, όπου ο μαντρότοιχος του μαντριού (ιδιοκτησίας Στέφανου Δρακουλάκου) έχει σχήμα καραβιού. Βαδίζουμε σε ευδιάκριτο μονοπάτι με μπροστάρι τον ακούραστο Παναγιώτη, τον οποίο πρώτο αντικρίζει ο ήλιος, που παράλληλα φωτίζει τα μαντριά, τις λάκες και τη πλαγιά που προσπεράσαμε.

sagias03b7.jpg (39869 bytes)sagias32.jpg (20975 bytes)Από εδώ αντικρίζουμε σε όλο του το μεγαλείο το Ταλετό των αρχαίων Ελλήνων, το Πενταδαχτυλιά των Βυζαντινών, το μακρινό Ηλία των Μανιατών, το Ταΰγετο, με τη ψηλότερη κορφή του, το Προφήτη Ηλία σε υψόμετρο 2.407 μέτρων.

Φέτος με το Γιώργο Δημακόγιαννη, συγγενείς και φίλους, ανεβήκαμε και προσκυνήσαμε τον Άη Λιά, το Μεγάλο Προφήτη της Παλαιάς Διαθήκης, που στην ψηλότερη κορφή του Ταϋγέτου έχει στήσει το θρόνο του. Απολαύσαμε το ηλιοβασίλεμα, αλλά κυρίως την ανατολή, όταν στη πλευρά του Μεσσηνιακού κόλπου και πριν βγει ο ήλιος, σχηματίζεται η σκιά της κορφής σε σχήμα πυραμίδας.

Βρισκόμαστε λοιπόν, λίγο κάτω από τη κορφή του Σαγγιά και κοιτάμε το Πενταδάκτυλο. Από εκεί το 1826 κοιτούσε ο Ιμπραήμ τη Μάνη που επιθυμούσε να κατακτήσει. Από εκεί κατεύθυνε το στρατό του, που απέκρουσαν οι Μανιάτες της Ανδρούβιστας στη «Κακή σκάλα» και στη «Πολεμίστρα», λίγο πριν τη τελική μάχη του Πολυαράβου.

sagias06b2.jpg (39219 bytes)Από το διάσελο διακρίνουμε και τη λουσμένη στο φως του ήλιου Τσίμοβα. Από την Πολιτεία ειπώθηκε Αρεόπολη, δηλαδή πόλη του Άρη, θεού του πολέμου, προς τιμή των Μαυρομιχαλαίων. Η ίδια Πολιτεία, τιμώντας τη συμπλήρωση 180 χρόνων από την Εθνεγερσία του 1821, έθεσε σε κυκλοφορία τέσσερα αναμνηστικά μετάλλια, από τα οποία όμως απουσιάζει η μορφή του Πετρόμπεη. Απουσιάζει η μορφή του αρχηγού της οικογένειας που έδωσε δεκάδες νεκρούς στη Πατρίδα, εκείνου που είδε να πέφτουν για την Εθνεγερσία γιους, αδελφούς, εξαδέλφια, ανίψια. Παραμένουν βουβοί οι Μανιάτες μπρος στην αγνωμοσύνη, όπως οι διάσπαρτοι τάφοι και τα μνημεία Μανιατών σε όλη την Ελλάδα. Παραμένει βουβό και κλειστό το Μαυρομιχαλιάνικο «παλάτι» στο Λιμένι, κι ας αγωνίζεται το Μουσείο Μπενάκη να το φτιάξει Μουσείο. Περιμένουν την ανταπόκριση του Προέδρου της Βουλής κ. Απ. Κακλαμάνη στην επιστολή του βουλευτή Λακωνίας κ. Αθ. Δαβάκη, που ζητεί να τιμηθεί κοντά στους άλλους ήρωες και ο Πετρόμπεης. Περιμένουν τα αποτελέσματα των ενεργειών που πρέπει να έχουν γίνει από πολιτικούς και πνευματικούς ανθρώπους της Μάνης, αλλά και από τους πολυπληθείς Συλλόγους μας.

Τη ματιά μας αιχμαλωτίζει το υψηλόκορμο καμπαναριό των Ταξιαρχών. Εκεί συλλογιέμαι άρχισαν όλα. Εκεί άρχισε ο αγώνας. Εκεί στις 17 Μαρτίου 1821 οι Μανιάτες ορκίστηκαν και κήρυξαν το πόλεμο στην Τουρκία, πόλεμο κήρυξαν και όχι επανάσταση, με σκοπό την απελευθέρωση και της υπόλοιπης Ελλάδας.

Επανάσταση έκαναν οι υπόλοιποι Έλληνες, που ήταν υπόδουλοι, γι’ αυτό η σημαία τους έγραφε «Ελευθερία ή Θάνατος». Οι πρόγονοί μας στη σημαία τους έγραψαν «ΝΙΚΗ ή ΘΑΝΑΤΟΣ», αφού η Ελευθερία που διεκδικούσαν οι άλλοι Έλληνες, ήταν για τους ίδιους δεδομένη. Έγραψαν ακόμα «ΤΑΝ ή ΕΠΙ ΤΑΣ» που έλεγε η αρχαία Σπαρτιάτισσα στο γιο ή τον άντρα της, αλλά και η εντολή της Μανιάτισσας μοιρολογίστρας: «αν δεν νικήσετε πίσου να μη γυρίσετε».

Και πολλοί δεν γύρισαν. Στα βουνά και στους κάμπους της Ελλάδας χύθηκε Μανιάτικο αίμα για τη Λευτεριά και όπως είπε ο συμπατριώτης μας κ. Σαράντος Καργάκος, «κανένας δεν μπορεί να πει για τη Μάνη ότι υπήρξε μόνο για τον εαυτό της. Υπήρξε για όλο τον Ελληνισμό. Χωρίς αυτό να σημαίνει πως ο Ελληνισμός υπήρξε για τη Μάνη. Εμείς οι Μανιάτες, πιστοί στο χρέος που μας άφησαν οι πρόγονοί μας, πρέπει να μείνουμε στις θέσεις μας, ακλόνητοι, έστω κι αν μείνουμε μόνοι. Άλλωστε και η κορφή του Ταΰγετου είναι μόνη, αλλά γι’ αυτό καμαρώνει».

sagias04b19.jpg (40180 bytes)Από τις σκέψεις αυτές με βγάζει η φωνή του Παναγιώτη, που μου δείχνει τις απέναντί μας κάθετες πλαγιές που καταλήγουν στη ψηλότερη κορφή του Σαγγιά στα 1217μ. ύψος. Μας λέει ότι από εκεί κύλησε πέρσι μια πέτρα, που άρχισε να κατρακυλά και συνέχισε μέχρι που την έχασε από τα μάτια του.

Ανηφορίζουμε λαχανιασμένοι, κόντρα στον ήλιο τη κακοτράχαλη πλαγιά, απέναντι από τη βουνοκορφή, απολαμβάνοντας παράλληλα τη θέα του μικρού κάμπου με το Πύργο Διρού, στον οποίο ξεχωρίζει ο πύργος του Σκλαβουνάκου. Στη μέση της πλαγιάς ξεκουραζόμαστε, τρώμε λίγη σοκολάτα και δροσιζόμαστε από το ελαφρύ αεράκι.

sagias36g33_krokos.jpg (37656 bytes)sagias35g20_krokos.jpg (35554 bytes)Ο Παναγιώτης, απολαμβάνει ένα σάντουιτς και με παρατηρεί που φωτογραφίζω ένα μοναχικό μισάνοιχτο λευκό κρόκο, στη ρίζα ενός βράχου που μόλις εξέχει από τη σκιά. Δείχνει ενδιαφέρον, για το όμορφο λουλούδι και τον ενημερώνω ότι είναι ο crocus Hadriaticus, ενδημικό των Κυκλάδων, της Δ. και Ν. Ελλάδας. Δεν εμφανίζεται δηλαδή, πουθενά αλλού στο κόσμο, ενώ πιο σπάνιος είναι ο κρόκος με περισσότερα από έξι φύλλα. Στη σκιά ενός θάμνου βλέπουμε ροζ και κόκκινα κυκλάμινα, ενώ πιο πέρα πολιορκούν το βουνίσιο θυμάρι μέλισσες και πεταλούδες.

Η ανηφορική πορεία συνεχίζεται και οι κρόκοι, λευκοί και κίτρινοι, αυξάνονται και εμφανίζονται, πάντα μοναχικοί ή ανά δύο, ανάμεσα σε βράχους ή σε σχισμές του εδάφους. Εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη από τις δυο αποικίες των κίτρινων κρόκων olivieri, που συναντήσαμε στη διήμερη πορεία μας, οι οποίοι είναι ενδημικοί της Ελλάδας και της Τουρκίας.

sagias34g28.jpg (38616 bytes)Φτάνουμε σε φυσικό επίπεδο βράχινο διάσελο, στις «Πλακάρες» (11.00), απ’ όπου η πανοραμική θέα μας κόβει την ανάσα. Αριστερά μας βλέπουμε το Μαυροβούνι και την αρχαία Τευθρώνη, το Κότρωνα δηλαδή, απ’ όπου ο Παυσανίας επιβιβάστηκε σε πλοίο για να συνεχίσει το ταξίδι του προς το Ταίναρο. Δεξιά μας ο όρμος του Διρού, μας θυμίζει την ηρωική μάχη των Μανιατισσών, που τον Ιούνιο του 1826 πέταξαν στη θάλασσα τα στρατεύματα του Ιμπραήμ, αλλά και τα όνειρά του για τη κατάκτηση της Μάνης.

Είμαστε στον «Κουρκούτσιλα», στο βουνό που αποτελεί τμήμα της κεντρικής κορυφογραμμής του Σαγγιά, του οποίου ο μεγάλος αδελφός, ο Πενταδάχτυλος δείχνει συννεφιασμένος. Ο κ. Αντρέας μας οδηγεί στην ακμή της κορυφογραμμής, ανάμεσα από κρόκους, κυκλάμινα, γαϊδουράγκαθα και παράξενους σχηματισμούς βράχων, που είναι σμιλεμένοι από τα στοιχεία της φύσης.

sagias08d6.jpg (55332 bytes)Το εντυπωσιακό πέτρινο μονοπάτι που ακολουθούμε, αποτελεί θέμα προς συζήτηση, για τον τρόπο κατασκευής του, αλλά και για την ηλικία του που είναι αδύνατον να προσδιοριστεί. Δεν γνωρίζουμε αν είναι αρχαία οδός επικοινωνίας, αλλά σίγουρα κάποτε αποτελούσε ασφαλή τρόπο μετάβασης των κατοίκων, γιατί έτσι απέφευγαν τις παράλιες διαδρομές που ήταν επικίνδυνες από πειρατές ή άλλους επιδρομείς.

Είμαστε στο πλάι του ψηλότερου σημείου του βουνού. Ο Γιώργος απαντάει σε κλήση του κινητού τηλεφώνου του και μεταφέρει τις εντυπώσεις μας στο συνομιλητή του. Με την ευκαιρία ο κ. Ανδρέας μας πληροφορεί ότι βρισκόμαστε στη θέση «Δόκανα» (ώρα 13.10), απ’ όπου και πάλι έχουμε θέα στο Λακωνικό και Μεσσηνιακό κόλπο. Μας δείχνει στην απέναντι ανατολική πλαγιά, το σημείο όπου στη θέση «Καράγιαννη», βρίσκεται ο «Χαραμπός», δηλαδή η τρούπα. Το βάραθρο αυτό επισκέφθηκαν πριν από χρόνια ερευνητές, τους οποίους οδήγησε ο κ. Πέτρος Δημακόγιαννης. Σύμφωνα με αυτά που του είπαν, δεν κατάφεραν να φτάσουν μέχρι κάτω, λόγω έλλειψης σχοινιών. Με τη πρώτη ευκαιρία πρέπει να το επισκεφθεί ο νεοσύστατος Σπηλαιολογικός Σύλλογος Ταϋγέτου – Πάρνωνα «ο Ποσειδών», που στις 2 Νοεμβρίου είχε την ιδρυτική του Συνέλευση, στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Οιτύλου, στην Αρεόπολη.

sagias09d24.jpg (58578 bytes)Πιο πέρα μια εντυπωσιακή ρεματιά καταλήγει χαμηλότερα στο ρέμα «του Τζερένη η σέλα», ενώ μπροστά μας εμφανίζονται οι κορφές που σχηματίζουν τη κεντρική λάκα του «Σαγγιά», αλλά και άλλων μικρότερων.

Κατηφορίζουμε προς τη λάκα του «Σαγγιά», σε μονοπάτι που έχουν ανοίξει τα μοσχάρια που σχεδόν όλο το χρόνο βόσκουν ελεύθερα στις πλαγιές του βουνού. Ο κ. Αντρέας πετάει μια πέτρα σ’ ένα μικρό σύδεντρο και μας πληροφορεί ότι σχεδόν πάντα εκεί βρίσκει λαγούς, όταν κυνηγάει.

sagias10d28.jpg (55279 bytes)Δεν ακολουθούμε το μονοπάτι που οδηγεί προς τη λάκα του «Σαγγιά», αλλά αυτό της πλαγιάς προς τα δεξιά μας, επειδή θα υπάρξει μεσημεριανή διακοπή της πορείας μας, στη καλύβα που βρίσκεται στη λάκα του «Καλαντρέα». Εκεί φτάσαμε στις 14.15 και μείναμε για ένα δίωρο, αφού και χρόνο είχαμε στη διάθεσή μας, αλλά και ανάγκη για ξεκούραση, ενώ έτσι αποφύγαμε και τη μεσημεριανή ζέστη.

sagias11d30.jpg (65129 bytes)Στη λάκα «του Καλαντρέα» βόσκουν μοσχάρια και μας παρατηρούν με περιέργεια, ενώ σιγά – σιγά μας πλησιάζουν. Φτάνουν στη καλύβα που ξεκουραζόμαστε σε απόσταση 2 μέτρων και συνεχίζουν να μας κοιτούν. Διψούν, μου λέει ο παπά Νίκος προχωρώντας προς ένα σημείο της λάκας, απ’ όπου άρχισε να βγάζει νερό από μια στέρνα, για να τα ποτίσει.

Ο Παναγιώτης, ο Γιώργος και ο κ. Αντρέας ξεκουράζονται για λίγο, ενώ ο παπά Νίκος μου δείχνει στους γύρω χώρους, τα σημεία με τα απομεινάρια των σχοινιών, όπου έδεναν τα μοσχάρια, απαντώντας παράλληλα σε όλες τις, πολλές φορές, κουραστικές ερωτήσεις μου για τη ζωή των κατοίκων στο βουνό.

sagias37d34.jpg (60664 bytes)Η κτηνοτροφία που ανέπτυξαν, οι στέρνες που κατασκεύασαν και χρησιμοποιούνται μέχρι σήμερα, η επίπονη εργασία τους, αλλά και η ευρηματικότητά τους, έθρεψε γενιές και γενιές. Στο ξερό και άνυδρο Σαγγιά, οι λάκες αυτές, στις οποίες έσπερναν και έπαιρναν προϊόντα, υπήρξαν τελικά πραγματικό δώρο Θεού.

Αναχωρήσαμε στις 16.20 και ακολουθήσαμε κατεύθυνση προς τη λάκα του «Άρμακα», όπου για λίγο συναντήσαμε τα σημάδια που είχαμε τοποθετήσει με τη Φυσιολατρική Ομάδα Σαϊδόνας. Αφήσαμε το σημείο του μονοπατιού που διακλαδίζεται προς τη λάκα «Αχράδα» και τη Ζούδα, ακολουθώντας τρόχαλο δίπλα στο μαντρότοιχο που περικλείει τη λάκα του «Άρμακα» ή «Χιουροπάτι», όπου λιάζονταν αρκετά μοσχάρια. Περάσαμε του «Μούρκου τα λακώματα» και αγναντέψαμε από ψηλά τα «Παπαδικά» ή Λαμπρινιάνικα με σύδεντρο από φρύγανα και σφεντάμια. Συνεχίσαμε στο μονοπάτι προς το λάκκο «Σημάδι», τη στέρνα «του Γούδη» και φτάσαμε στη καλύβα που διανυκτερεύσαμε, στις 18.30.

sagias15e13.jpg (57328 bytes)Ο χώρος στη θέση «Θροκάλου», είναι προφυλαγμένος από σχηματισμό βράχων. Αποτελείται από τις καλύβες των οικογενειών Κουτράκου και Μαυροειδόγγονα, μερικές στέρνες και μαντριά, ενώ μια σφενταμιά και η νεοφύτευτη συκιά συμπληρώνουν την εικόνα. Ο Παναγιώτης, ο Γιώργος και ο κ. Αντρέας, πήγαν λίγο πιο πέρα στην απέναντι ράχη, για να ανάψουν τα καντήλια στο εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου. Το εκκλησάκι ήταν εγκαταλελειμμένο και ερειπωμένο, αλλά ανακατασκευάστηκε τα τελευταία χρόνια, με πρωτοβουλία του παπά Νίκου και των κατοίκων της περιοχής. Ο ήλιος χανόταν στον ορίζοντα εκεί που απλώνεται το άλλο πόδι της Πελοποννήσου και ο Μεσσηνιακός κόλπος.

Στην καλύβα ο παπά Νίκος είχε φροντίσει και μας περίμεναν υλικά φαγητού. Η κούραση της ημερήσιας πορείας υποχώρησε με το βρόχινο νερό της στέρνας, ενώ ανακτήσαμε δυνάμεις με λίγο κρασί και φαγητό. Καθίσαμε στο πεζούλι της καλύβας, όταν ανέτειλε η πανσέληνος και φωτίστηκαν όλα. Τότε, σύμφωνα με το ποιητή, «είδα της νύχτας τις σκιές/και της αυγής τα μάγια/κι ήπια το μύρο των ανθών,/που σάλευαν στα πλάγια».


[ 1η ημέρα ] 2η ημέρα ]