Αρχική Ιστορία Δήμοι - Χωριά Ήθη - Έθιμα Μοιρολόγια Ποίηση Απόδημοι Αρχιτεκτονική
Εκκλησίες Κάστρα Ταΰγετος Χλωρίδα Πανίδα Σπήλαια Προϊόντα Άρωμα Μάνης
Δημιουργοί Απόψεις Εκδρομές Σύλλογοι Σύνδεσμοι Wallpaper Περιεχόμενα Βιβλιογραφία

Προηγούμενη

Επικοινωνία

Στα μονοπάτια του Σαγγιά

Κείμενο – φωτογραφίες Γ. Η. Βενιζελέας
Δημοσιευμένο στο περιοδικό "ΜΑΝΗ, χθες, σήμερα, αύριο", Νοέμβριος - Δεκέμβριος 2002

Η διάσχιση του Σαγγιά από τον Πύρριχο στην Λάγια

2η ημέρα

Το πρωί, μέσω μονοπατιού κοντά στο Δρύαλο, προστέθηκαν στην πεζοπορική ομάδα της πρώτης ημέρας: ο Δημήτρης Μαγγιώρος και ο Γιώργος Μαυροδάκος από τη Λάγια, ο Γιάννης Κουτράκος από το Δρύαλο και η γυναίκα του Πασχαλιά (το γένος Δικαιούλια) από τα Μουντανίστικα.

sagias16e16.jpg (48206 bytes)Αναχωρήσαμε στις 8 προς τη λάκα στους πρόποδες του λόφου, που λόγω μεγέθους λέγεται «Λάκκος». Για 40 λεπτά ακολουθούσαμε κατηφορικό μονοπάτι στη πλαγιά «του Κρεπερού», απ’ όπου αντικρίζαμε το Τηγάνι. Ακούγονται κρότοι από καραμπίνες κυνηγών και συζητάμε το θέμα του αφανισμού των πουλιών της περιοχής. Οι Λαγιάτες, Δημήτρης και Γιώργος, με ενημερώνουν ότι μεγάλη ζημιά προξενούν τα παράνομα «μηχανάκια», που μιμούνται φωνές πουλιών και χρησιμοποιούν αρκετοί επισκέπτες κυνηγοί, αλλά και μερικοί Μανιάτες. Ήδη τα τελευταία χρόνια είναι δύσκολο να βρει κανείς τη ντόπια πέρδικα, όπως και λαγούς, που μειώνονται ραγδαία. Σ’ αυτό βέβαια συμβάλουν και οι αλεπούδες, που κυριαρχούν, επειδή βρίσκονται σε καθεστώς προστασίας και δεν έχουν εχθρούς.

Το ζήτημα είναι πολύπλοκο αν σκεφτεί κανείς την έμφυτη αγάπη του Μανιάτη προς τα όπλα, αλλά και τη προσέλευση κυνηγών απ’ όλη την Ελλάδα. Ειδικά το Σεπτέμβριο με τα αποδημητικά πουλιά, η παρουσία τους αποτελεί ένα επιπλέον εισόδημα για τους επαγγελματίες της Μάνης. Όταν όμως ακούμε θηράματα 200 και 300 ορτυκιών σε μια μέρα, τα μέτρα είναι αναγκαία, αφού βέβαια συζητηθούν απ’ όλες τις ενδιαφερόμενες πλευρές.

sagias17e20.jpg (38715 bytes)Ο ήχος από τις τουφεκιές μας συνοδεύουν λίγο ακόμα. Πιο κάτω βρίσκεται περιοχή με καλύβια και στέρνες, όπου ανταμωθήκαμε με τον Ηλία Μπραΐμη, από το Δρύαλο. Εκφράζει την επιθυμία να έλθει μαζί μας στην υπόλοιπη πορεία, μόλις όμως ποτίσει τα μοσχάρια του. Τον ακολουθούμε στη θέση «Λάκκοι», όπου βρίσκεται η στέρνα και με την ευκαιρία παρακολουθώ και φωτογραφίζω τη διαδικασία. Ο κ. Αντρέας μας λέει ότι ο μεγάλος λάκκος, που βρίσκεται στη μέση της περιοχής γέμιζε με νερό, από το οποίο έπιναν τα μοσχάρια, αλλά και τα τρυγόνια την Άνοιξη. Η εγκατάλειψη τριγύρω είναι εμφανής. Γαϊδουράγκαθα, σταυραγκάθια ή ασπράγκαθα, ασφόδελοι, βάτα και αφάνες, κυριαρχούν, εκεί που άλλοτε υπήρχαν καλλιέργειες.

Η πορεία αρχίζει μετά το πότισμα των μοσχαριών, άλλοτε σε βατό μονοπάτι και άλλοτε σε τρόχαλο. Κάτι όμως αρχίζει να αλλάζει στη βλάστηση, που είναι διαφορετική με αυτή που είχαμε δει μέχρι στιγμής. Οι φτέρες, στη θέση «Φτερωτό», φανερώνουν υγρασία.

sagias18st19.jpg (40747 bytes)Το επιβεβαιώνει ο κ. Αντρέας, που γνωρίζει πολύ καλά τα μέρη αυτά. "Έχω μεγαλώσει εδώ", μας λέει, "και θυμάμαι ότι στη θέση «Φτερωτό» υπήρχαν «ξερικά», δηλαδή καλλιέργειες ζαρζαβατικών και οπωροκηπευτικών, χωρίς τη χρησιμοποίηση νερού, αφού η νυχτερινή υγρασία αποτελούσε ιδανικό πότισμα".

Προσπερνάμε τη «Κικιλιάνικη» στέρνα, τη στέρνα του Παναγιώτη Μαυροειδάκου στη θέση «Λαού» και ανηφορίζουμε προς το μικρό διάσελο. Από εκεί βλέπουμε το Νύφι, τη Βίγλα και την Αλύπα, ενώ το έδαφος είναι διάσπαρτο από κόκκινες τίκλες. Ο κ. Αντρέας μας πληροφορεί ότι στην απέναντι πλαγιά βρίσκεται παλιό λατομείο εξαγωγής του πετρώματος.

sagias39st23.jpg (40239 bytes)sagias19a_st26.jpg (68502 bytes)Η ομάδα, μετά από μια αναμνηστική φωτογραφία προχωρεί ανάμεσα σε μπαθρόφανες και κατσόφανες. Προσπερνάμε μικρή βραχοσκεπή, φωτογραφίζουμε φρυγανόδεντρα, μανιτάρια, κισσούς και ρείκια, στη θέση «Κισσός». Φτάνουμε στο «δάσος του Σαγγιά», όπως το ονόμασε ο Γιώργος ο Δημακόγιαννης, αφού έχει πολλά δέντρα και βλάστηση, που ομολογώ ότι δεν περίμενα να δω στο Σαγγιά.

sagias21st31.jpg (61672 bytes)sagias20st30.jpg (59505 bytes)Στου «Αντρεάκη» ξεκουραζόμαστε (άφιξη 10.35) στον ίσκιο μιας μεγάλης μουριάς, στα κλαδιά της οποίας βρίσκουν καταφύγιο τρυγόνια και κοτσύφια. Ο κ. Αντρέας μας δείχνει τη «Γλυκοσπηλιά» και τη περιοχή «Σαρανταριά», ιδιοκτησίας Μπαρμπαγιαννιάνων με χωράφια από καρυδιές, καστανιές και μηλιές. Η αριστερή διακλάδωση μετά τη «Σαρανταριά» οδηγεί στα Κιόνια, αλλά εμείς αφήνουμε τη δροσερή μουριά στις 11.00 και βαδίζουμε δυτικά σε κατηφορικό μονοπάτι.

sagias22st34.jpg (61713 bytes)Μας οδηγεί, μέσα από βλάστηση στους «Λανούς», όπου σε ένα σημείο του σαθρού τοιχώματος είναι εμφανή τα σημάδια εξαγωγής ώχρας για βαφή. Στη σκιερή πλευρά του μονοπατιού ανάμεσα στη βλάστηση, ο Γιάννης ο Κουτράκος, μου δείχνει ένα πλατύ δηλητηριώδες μανιτάρι και λίγο πιο κάτω ένα ακόμα μικρότερο.

Χάνουμε συνέχεια υψομετρική διαφορά, αφού σχεδόν από την έναρξη της πρωινής πορείας μας, ακολουθούμε κατηφορική πορεία. Σε ένα σημείο τέσσερις πλαγιές σχηματίζουν ρεματιά που κατευθύνεται δυτικά.

Προς τα δεξιά μας, τα «Μινιάτικα» σπήλαια που αποκαλούνται και «Σπήλιοι της Μίνας», αποτελούν ιδανικές βραχοσκεπές για το στάβλισμα ζώων και τη προφύλαξη από τα καιρικά φαινόμενα. Στην απέναντι πλαγιά στη θέση «Μπαμπούτση» τα μικρά μαντριά μόλις διακρίνονται στο πετρώδες τοπίο του βουνού, που αρχίζουμε να ανηφορίζουμε από τη θέση «Σταβλίδια».

Για περισσότερες από δυόμισι ώρες ανηφορίζουμε τη πίσω πλευρά του βουνού που βρίσκεται πάνω από τη Μίνα, με κατεύθυνση προς τη κορφή Άγιος Λίας. Τούτο το βουνό αποδείχθηκε το πιο δύσκολο. Έχει σαθρό πέτρωμα που δημιουργεί προβλήματα σταθερότητας στο βάδισμα, είναι ξερό, με φτωχή βλάστηση και χωρίς ίχνος δέντρου.

sagias13.jpg (41674 bytes)Ο καυτός ήλιος είναι μπροστά μας και ελαφρά αριστερά, αλλά αυτό δεν εμποδίζει το Παναγιώτη και τον Ηλία να ανέβουν στη κορφή και να φωνάζουν για να τους ακολουθήσουμε. Αλλά πως; Εύκολο γι’ αυτούς, δύσκολο για μας, που ακολουθούμε τη πλαγιά, πάντα με ανηφορική κατεύθυνση.

Η Κοκκάλα στο βάθος και ο χωματόδρομος στη πλαγιά, που φαίνεται σαν μαχαιριά αλλοιώνει το τοπίο, αλλά εξυπηρετεί και τους κατοίκους. Ακροβατούμε πάνω σε αφιλόξενους καυτούς βράχους και πέτρες του βουνού. Αναζητώ λίγο χώμα για να συνέλθουν τα πόδια μου, αλλά που να βρεθεί; Αναρωτιέμαι γιατί τα μοσχάρια δεν έχουν ανοίξει κάποιο υποτυπώδες έστω μονοπάτι, για να διευκολυνθούμε.

Ζητάω στάση, γιατί από ώρα οι πατούσες μου έχουν «ανάψει». Διαπιστώνω έκπληκτος ότι οι κάλτσες που έχω φορέσει το πρωί, έχουν τρυπήσει. Είναι δυνατόν; Μου συμβαίνει για πρώτη φορά. Ούτε στις αναβάσεις μου στη κορφή του Ταΰγετου δεν αντιμετώπισα τέτοιο πρόβλημα. Αλλάζω και συνεχίζουμε.

Μούρχεται στο νου απόσπασμα ενός ποιήματος του Χειμαρριώτη Γιώργου Θωμάκου, που με το ψευδώνυμο Ταιναριώτης έγραψε για το Σαγγιά:

«Χωρίς δέντρο – πρασινάδα
γύρω σου χωριά αράδα
όλο βράχια και κοτρώνια
έχει πύργους για σαλόνια
Το βουνό η Αραβίκια
με βελανιδιές – καζίκια
είναι αντίκρυ στο Τσιρίγο
για να το θυμάστε λίγο»

sagias23z26.jpg (44730 bytes)Φτάνουμε σ’ ένα μοναδικό διάσελο στη κορυφογραμμή, τη «Μακριά ράχη». Η θέα προς το Λακωνικό και το Μεσσηνιακό κόλπο, σε συνδυασμό με το ελαφρύ αεράκι, μας επιβάλλουν ολιγόλεπτη στάση.

Στα πόδια μας με τη πλάτη στο βουνό ο Πολεμίτας και η Μίνα, όπου ο πολεμόπυργος του Πουλικάκου αγναντεύει τα απομεινάρια του οχυρού κάστρου στο Τηγάνι. Πολλοί συγγραφείς αναφέρουν ότι είναι το κάστρο της Μαΐνης, απ’ όπου, κατά μια εκδοχή, προέρχεται το όνομα της Μάνης.

sagias24z7.jpg (43034 bytes)Στο σημείο που ο κ. Αντρέας μας δείχνει το σπίτι του στη Μίνα, διακρίνω μέσα από το φακό μια κληματαριά μ’ ώριμα τσαμπιά, ενώ τον ακούω να λέει ότι η γυναίκα του θα μας βλέπει με τα κιάλια.

Ο πύργος-παρατηρητήριο στην Οχιά στέκεται βιγλάτορας στο πέρασμα για τους Μπουλαριούς και το Γερολιμένα. Αντίκρυ του η ακρόπολη της αρχαίας Ιππόλας που ήταν κτισμένη στο επίπεδο –σχεδόν- πλάτωμα που καταλήγει στο φόβητρο των καραβιών, το Κάβο-Γκρόσο.

Στην ανατολική πλευρά τα Κιόνια, που οι ντόπιοι αποκαλούν «Βασιλικές πέτρες». Εκεί είναι η αρχαία Αίγιλα, στην οποία ο Παυσανίας αναφέρει ότι υπήρχε ναός της Δήμητρας, ενώ νεώτερες έρευνες κατέγραψαν δυο αρχαιοελληνικούς ναούς, τμήματα των οποίων βρίσκονται διάσπαρτα στο χώρο.

sagias25z19.jpg (58385 bytes)Πιο χαμηλά Κοκκάλα, Σολοτέρι, Άγιος Νικόλας, Κορακιάνικα και Παχιάνικα, στη «Στριλολαγκαδιά». Φωτογραφίζω μηχανικά, γιατί η σκέψη μου βρίσκεται στη κόπωση που με έχει καταβάλει. Ξέρω ότι όλοι έχουν περπατήσει σ’ αυτά τα βουνά και μπορούν να προχωρήσουν πολύ πιο γρήγορα. Οι συνοδοιπόροι μου όμως περπατούν με τους δικούς μου ρυθμούς και κανένας δεν δείχνει τη παραμικρή ενόχληση. Διαπιστώνω ότι λειτουργούμε σαν ομάδα και σκέφτομαι ότι η συζήτηση που αναπτύχθηκε τη προηγούμενη μέρα για τη δημιουργία ενός Μανιάτικου Συλλόγου, που θα ασχοληθεί με τη πεζοπορία και την ανάδειξη των πεζοπορικών διαδρομών της Μάνης, μπορεί να υλοποιηθεί.

Άλλωστε όπως είπε και ο παπά Νίκος, η πορεία γίνεται για να γνωρίσουμε το βουνό και να απολαύσουμε την εμπειρία μας. Σωστό αυτό, αλλά η ώρα ήδη είναι μία και έχουμε μπροστά μας αρκετή πορεία ακόμα μέχρι τη Λάγια. Έχω όμως και μια άλλη αγωνία. Η μπουζοπούλα που μας περιμένει στη Λάγια, και που όλοι μας πιστεύω έχουμε αρχίσει να σκεφτόμαστε, θα είναι εκεί; Μήπως φτάσουμε αργά και από τη στεναχώρια της έχει μαραζώσει;

Αποφασίζω και δίνω το σακίδιό μου στο Δημήτρη Μαγγιώρο, που νωρίτερα είχε ζητήσει για να με ξεκουράσει, μεταφέροντας το επιπλέον βάρος μέχρι τον «Κάτω Νικόλακο», όπου τελείωσε η πεζοπορία μας. Πριν αφήσουμε το διάσελο ο κ. Αντρέας εντοπίζει ένα «αλογάκι της Παναγίτσας» που αψηφώντας το αεράκι λιάζεται σε ένα βράχο.

sagias26a_z23.jpg (55873 bytes)Προχωρούμε προς μια σφενταμιά, στον ίσκιο της οποίας όλη η ομάδα βρίσκει καταφύγιο. Εκεί μας περιμένουν ο Ηλίας και ο Παναγιώτης, που ακούραστοι προχώρησαν κορφή – κορφή, μέχρι αυτό το σημείο. Περπατάμε σε μονοπάτι ανοιγμένο από μοσχάρια, που μας οδηγεί σε μικρή λάκα, κάτω από τη κορφή Άγιος Λίας. Εδώ εμφανίζονται και πάλι οι κίτρινοι κρόκοι, η δεύτερη μεγάλη αποικία, που τελευταία φορά είχαμε δει τη προηγούμενη μέρα στο διάσελο του Σαγγιά, στις «Πλακάρες».

sagias30z28_krokos1.jpg (26759 bytes)Στην απέναντι πλευρά της λάκας, ακριβώς στο σημείο που βρίσκονται οι «Πόρτες», κάτι μοναδικό, δυο κρόκοι (crocus nivalis) και μάλιστα ένας επτάφυλλος και ένας οκτάφυλλος. Ο Παναγιώτης που δυο ημέρες παρατηρούσε και έψαχνε για κρόκο με επτά φύλλα έχει φύγει μπροστά. Όλοι παρατηρούμε τα δύο μικρά φυτά με το απαλό ροζ χρώμα, που είναι ενδημικό του βουνού. Έχω διαβάσει γι’ αυτό το μοναδικό στο κόσμο κρόκο και έχω δει φωτογραφίες του, αλλά για πρώτη φορά τον αντικρίζω στο Μανιάτικο βουνό. Λιγότερο από ένα μέτρο μακριά τους, υπάρχει και ένας ακόμα επτάφυλλος κρόκος, κίτρινου χρώματος.

sagias27h4.jpg (51106 bytes)Προσπερνάμε το εγκαταλελειμμένο λατομείο εξόρυξης κοκκινόχρωμης πέτρας και μαρμάρου, βαδίζοντας για λίγο σε διανοιγμένο χωματόδρομο παρακλάδι του δρόμου της Καρύνιας. Το βουνό «Νικόλακος» προβάλλει μπροστά μας, με μια πλαγιά από φτέρες και ένα μικρό δασύλλιο στη θέση «Φρύγανο», ενώ λάκες σε διάφορα επίπεδα απλώνονται στα πόδια μας, με μικρά κτίσματα, λουρία, καρυδιές και πλούσια βλάστηση.

Νάτος και πάλι ο Λακωνικός κόλπος. Θάλαττα - θάλαττα φώναξαν οι Έλληνες όταν την αντίκρισαν, τότε που ο Ξενοφώντας τους οδηγούσε από την Ασία στην Ελλάδα, στη περίφημη «κάθοδο των μυρίων». sagias28h9.jpg (57145 bytes)Νάτη και η μάννα με το μικρό της, που στα κλικ της φωτογραφικής μηχανής απομακρύνεται για να αποκτήσει μεγαλύτερη απόσταση ασφαλείας από τον ενοχλητικό ξένο.

Πλάι μας τα ίχνη από τα λουρία και οι μαντρότοιχοι, με γεμίζουν απορία για το πώς και τι φύτευαν, επιταχύνω όμως το βηματισμό μου όταν βλέπω τους πρώτους της ομάδας να έχουν καταφύγει στη σκιά ενός σφενταμιού στο «Κάτω Νικόλακο».

Εδώ τελείωσε η διαδρομή μας, στις 3 το μεσημέρι, όπου ήλθε ο ιερέας της Λάγιας, παπά Δικαίος Δικαιούλιας και μεταφερθήκαμε στη Λάγια.

sagias29h17.jpg (39373 bytes)Εκεί βρισκόταν η οικογένεια του Ηλία Μπραΐμη και η πρεσβυτέρα Κατερίνα, που κατάγεται από το Σιδηρόκαστρο, ένα από τα όμορφα χωριά του Μαλευρίου, που τον Αύγουστο του 1826 σήκωσαν το κύριο βάρος της επίθεσης του Ιμπραήμ στη ξεχασμένη μάχη του Πολυτσάραβου. Μετονομάστηκε σε Πολυάραβο, μετά τη θρυλική τριήμερη μάχη, τότε που οι γειτονικοί Σκυφιάνοι «κομάντο», πλησίασαν χωρίς να γίνουν αντιληπτοί, στο λόφο που ήταν ο Ιμπραήμ με το επιτελείο του και προσπάθησαν να τον σκοτώσουν. Απέτυχαν μόνο επειδή δεν τον γνώριζαν φυσιογνωμικά, σκοτώνοντας τον επιτελή του με τη πλουμιστή στολή.

Πλυθήκαμε, δροσιστήκαμε και καθίσαμε για φαγητό στο τραπέζι που ευλόγησε ο παπά Νίκος. Απολαύσαμε το ψητό γουρουνόπουλο, προσφορά του Γιώργου Μαυροδάκου, στη ψησταριά «το Ξεμώνι» του κ. Παναγιώτη Μαγγιώρου, ο οποίος πρόσφερε τα αναψυκτικά και τη καλή παρέα του.

sagias31g34_krokos.jpg (32090 bytes)Εκεί στη Λάγια, στο χωριό του γνωστού συγγραφέα Ανάργυρου Κουτσιλιέρη, της αείμνηστης ηθοποιού Αλίκης Βουγιουκλάκη, αλλά και του ήρωα των Ιμίων Παναγιώτη Βλαχάκου, η προτομή του οποίου δεσπόζει στη πλατεία της πυργόσχιμης Λάγιας, αποφασίστηκε η ίδρυση του Πεζοπορικού Συλλόγου Μάνης και υπέγραψαν τα πρώτα ιδρυτικά μέλη.

Η σύνθεση της ομάδας που έλαβε μέρος, εντελώς συμπτωματικά αποτελείτο μόνο από Μανιάτες. Κατάγονταν δε από όλη τη Μάνη, δηλαδή τη Κάτω, τη Μέσα και την Έξω Μάνη. Το γυναικείο φύλο εκπροσωπούσε μια γυναίκα και τα νιάτα ο αγαπητός Παναγιώτης μαθητής Α’ Λυκείου, στον οποίο εύχομαι με την ίδια δύναμη να κατακτήσει και τις κορφές της ζωής του. Τέλος και πιο σημαντική παρουσία στη διαδρομή μας αυτή, ήταν ο πνευματικός άνθρωπος, που από τη πρώτη στιγμή μας ένωσε σαν ομάδα.

Αναφέρομαι στον παπά Νίκο Λαμπρινάκο, τον Ιερέα στην ενορία της Μίνας, που κατάγεται από την Τριανταφυλλιά, τον οποίο ευχαριστώ θερμά για τις ανεπανάληπτες στιγμές που έζησα κατά τη διάρκεια της πορείας μας, αλλά και για το γεγονός ότι δίνει. Δίνει απλόχερα και αγνά τη σπουδαιότερη τροφή που έχει ανάγκη η ανθρώπινη υπόστασή μας, την ΠΙΣΤΗ.

Σημείωση
Στις 1 Νοεμβρίου προβλήθηκαν οι διαφάνειες (σλαιτ) της διήμερης πορείας μας, σε χώρο που παραχώρησε ο φίλος Γιώργος Δημακόγιαννης. Παρόντες οι συμμετέχοντες με τις οικογένειές τους και ορισμένους φίλους τους, ο φίλος Νίκος Μαυροειδόγγονας με την οικογένειά του και ο κ. Πέτρος Τζωρτζάκης, που στις πρόσφατες εκλογές, αναδείχθηκε Δήμαρχος Γυθείου.


1η ημέρα ] [ 2η ημέρα ]