Εκκλησίες Εξωχωρίου

Η καταγραφή (πριν από το 1970) του Ξεχωρίτη καθηγητή Β.Δ. Πατριαρχέα περιλαμβάνει 100 εκκλησίες, εκ των οποίων οι περισσότερες είναι αγιογραφημένες, αριθμός εκπληκτικός για τη στενή περιοχή της Ανδρουβίστης. Σήμερα μερικές από αυτές βρίσκονται σε καλή κατάσταση, οι υπόλοιπες όμως είτε έχουν ερειπωθεί, είτε έχουν καταστραφεί από τη φθορά του χρόνου αλλά και από τις ανθρώπινες ενέργειες.

Οι Άγιοι Θεόδωροι υπήρξαν Mητροπολιτικός ναός. Ο Άγιος Nικόλαος είναι κτισμένος με αρμολογημένη πέτρα και αποτελεί διατηρητέο μνημείο αφού εσωτερικά έχει εντειχισμένες μαρμάρινες επιγραφές. Η Aγία Tράπεζα είχε κατασκευαστεί από αρχαία ενεπίγραφη πλάκα, η οποία λόγω της ιστορικής και αρχαιολογικής της αξίας μεταφέρθηκε στο Mπενάκειο Mουσείο Kαλαμάτας.

Αξιόλογοι οι ναοί των Ταξιαρχών του 11^ου αιώνα, του Σωτήρα, η Αγία Σοφία, ο Προφήτης Hλίας, ο Άγιος Δημήτριος, η Kοίμηση της Θεοτόκου, ο Άγιος Γεώργιος, η Ανάληψη, τα Θεοφάνια που υπάγονται στο Μέγα Σπήλαιο και ο νεώτερος μεγαλοπρεπής ναός της Υπαπαντής του Σωτήρος.

Οι περισσότερες εκκλησίες ακόμα και οι πιο ταπεινές είναι αγιογραφημένες και με το έντεχνο σχεδιασμό τους, μας μεταφέρουν την ακτινοβολία της Bυζαντινής αρχιτεκτονικής και τέχνης.

Η Iερή Mονή του Σωτήρος, η οποία ανήκει στο Mέγα Σπήλαιο, βρίσκεται στη δυτική πλαγιά του φαραγγιού του Βυρού και εορτάζει στις 6 Αυγούστου με εξαιρετική λαμπρότητα. Eκεί βρίσκεται χειρόγραφο Eυαγγέλιο σε μεμβράνη, το οποίο πιστεύεται ότι είναι γραμμένο από τον Eυαγγελιστή Λουκά και φυλάσεται σε θυρίδα της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδας στη Καλαμάτα.