ΟΙ ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ ΤΟΥ τ. ΔΗΜΟΥ ΜΑΛΕΥΡΙΟΥ

Του Ηλία Μανιατάκου - Πρωτοπρεσβύτερου

Τα στοιχεία και οι περισσότερες πληροφορίες που παρουσιάζουμε για τις Βυζαντινές εκκλησίες της περιοχής μας, προέρχονται απο ειδικά βιβλία όπως το “Ερευνα στην Κάτω Μάνη” των Νικολάου Β. Δρανδάκη, Ελένης Δωρή, Βικτώριας Κέπετζη και Μαρίας Κωνσταντουδάκη, έκδοσης Αρχαιολογικής Εταιρείας, και το “Βυζαντιναί Τοιχογραφίαι της Μέσα Μάνης” του Ν. Β. Δρανδάκη. Λόγω της ειδικής και αναλυτικής περιγραφής των εκκλησιών αυτών, διατηρήσαμε ως επί το πλείστον τη γλώσσα των συγγραφέων και της εποχής που γράφτηκαν, προκειμένου να μη αλλοιωθούν οι περιγραφές.

 

Π Λ Α Τ Α Ν Ο Σ

ΑΓΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ
Εσωτερικό ναού

Ο κοσμήτης τού τέμπλου τού κυρίως ιερού είναι διπλούς. Ο κάτω, κοσμούμενος δι’οδόντων, αποτελεί προφανώς αρχαίον αρχιτεκτονικόν μέλος εις δευτέραν χρήσιν. Το άνω γείσον φέρει ανάγλυπτον επιπεδόγλυφον κόσμημα, συγκείμενον εκ συνερχομένων κύκλων, ημικυκλίων καί εκ σταυροσχήμων ροδάκων. Τά διάστυλα έχουν φραχθή διά τοίχου. Εις την Πρόθεσιν καί τό Διακονικόν σώζονται κατά χώραν μόνον οι διπλοί κοσμήται. Ο ναός, σταυροειδής, εγγεγραμμένος, δικιόνιος μετά τρούλλου, ελλαδικού τύπου (διαστ. πλήν τής αψίδος 5,34 Χ 5,39μ.), έχει οικοδομηθή διά πωρολίθων κατά κανονικήν πλινθοπερίβλητον τοιχοδομίαν. Η βόρεια καί νότια πλευρά φέρει εξωτερικώς παρά τό έδαφος σειράν παραλληλεπιπέδων ογκολίθων οριζοντίως τεταγμένων, εφ’ών εις έκαστον τοίχον τέσσαρες όρθιοι.

Η μέση αψίς, διατρυπωμένη άλλοτε υπό διλόβου παραθύρου, είναι τρίπλευρος, αι δ’άλλαι ημικυκλικαί, έχουσαι τα παράθυρα μονόλαβα. Δίλοβα είναι τα ανοίγματα των τυμπάνων, της βόρειας καί νότιας κεραίας του σταυρού. Τό νότιο παράθυρο περιβάλλεται υπό ταινίας οδοντωτής. Τα πλάγια διαμερίσματα καλύπτονται υπό καμάρας. Ο έσωθεν ελλειπτικός και εξωτερικώς οκτάπλευρος τρούλλος, φέρων εις τας γωνίας μαρμαρίνους ψευδοκιονίσκους έχει τοσούτον επιχρισθή δι’ασβεστοκονιάματος ώστε φαίνεται σχεδόν κυλινδρικός. Καί τά παράθυρά του όλα εφράγησαν. Οι κίονες του ναού, αρράβδωτοι και μονολιθικοί, βαστάζουν Ιωνικά κιονόκρανα διαφόρου μορφής και επιθήματα κοσμούμενα μόνον εις τας απέναντι αλλήλων πλευράς δια σταυρού εντός κύκλου. Αι κεραίαι του σταυρού απολήγουν εις τριλίβους άκρας. Τό δάπεδον ειναι επεστρωμένον δια μαρμαρίνων πλακών.

Η θύρα, ανοιγομένη εις τον δυτικόν τοίχον, έχει πλάτος 1,43μ. Ο ναός, εσωτερικώς επικεχρισμένος δι’ασβέστου μέχρις ύψους 2μ., διασώζει αμαυρά λείψανα του γραπτού διακόσμου του (12ου αιώνος;). Εις τον τρούλλον διακρίνεται ωραία, πλατεία μορφή Παντοκράτορος, ύπ’αυτόν στηθάρια, μεταξύ των παραθύρων προφήται, εις τα σφαιρικά τρίγωνα εύαγγελισταί. Εις την καμάραν του ιερού η Ανάληψις και ύπ’αυτήν τά Εισόδια. Εις τα εσωράχια των τοξωτών ανοιγμάτων προς την Πρόθεσιν και το Διακονικόν οι άγιοι Ευθύμιος και Αλέξιος, “ο άνθρωπος τού Θεού”.

Εν τη Προθέσει “ο άγιος Νέστωρ αποτεμνόμενος”, εν τω Διακονικώ το Συμπόσιον του Ηρώδου, η Αποτομή της κεφαλής μάλλον του Προδρόμου, ο άγιος Πολύκαρπος. Εις την βόρεια καί νότια κεραίαν, υπό τα παράθυρα, σειρά στηθαρίων. Εις τους διαχωρίζοντας το ιερόν τοίχους ο Ευαγγελισμός, εν τη νοτία κεραία η Γέννησις, εν τη δυτική η Προδοσία, ο Νιπτήρ, ο Δείπνος. Εις το νοτιοδυτικό διαμέρισμα η Έγερσις του Λαζάρου. Επί των τόξων, άτινα συνδέουν τους κίονας μετά του δυτικού τοίχου, ανά δύο μάρτυρες εν προτομή.

Τό ωραίον μνημείον δέν κατέστη δυνατόν νά στερεώσω και ν’αποκαταστήσω κατά την διάρκειαν της ενδεκαετούς θητείας μου εις το Μυστράν. Ελπίζω ότι θα μοι δοθούν τα μέσα, ώστε να πράξω τούτο εις το μέλλον.

Παρατηρήσεις επι της τοιχοδομίας
Ο ναός στερείται νάρθηκος και είναι κατά την κάτοψιν ακανονίστως τετράγωνος (έχει πλατυτέραν την Ανατολικήν πλευράν). Τας γωνίας τονίζουν εξωτερικώς παρά το έδαφος ισουψείς προς τας παραστάδας της δυτικής θύρας ογκώδεις πωρόλιθοι. Εις το ύψος της γενέσεως του τόξου της θύρας διαθέει προς Νότον αυτής την πρόσοψιν διπλή σειρά οριζοντίων πλίνθων (ομοία υπάρχει και εις τον νότιον τείχον. Προς Βοράν της θύρας μέχρι του πωρολίθου της Βορειοδυτικής γωνίας η σειρά γίνεται τετραπλή. Υπ αυτήν πωρόλιθος μήκους 0,85 μ, πλαισιούται εκατέρωθεν υπό τετραπλεύρου διαχώρου εκ πλίνθων, πληρουμένου υπό τριών οριζοντίων πλίνθων). Υπό το τόξον του παραθύρου της νότιας κεραίας και εκατέρωθεν αυτού η πλίνθινη ταινία γίνεται τετραπλή.

Αι μεταξύ των κατακορύφων αρμών πλίνθοι είναι κυρίως μοναί, πολλάκις διπλαί και ενίοτε τριπλαί. Κατ επανάληψιν μεταξύ των πωρολίθων τοποθετούνται μάλλον ως γεμίσματα καθ’ οριζόντιον κατεύθυνσιν τεμάχια τριών, τεσσάρων ή πέντε πλίνθων. Απαξ αι μεταξύ των κατακορύφων αρμών πλίνθοι σχηματίζουν το γράμμα Ταύ. Το τύμπανο του διλόβου της Νότιας κεραίας, διαφέρων του διακόσμου της Βορείας, είναι πτωχότερος. Την Βορείαν κεραίαν ποικίλλουν δύο παράλληλοι οδοντωταί ταινίαι, αι οποίαι αποτελούν συνέχειαν των δύο ανωτέρων εκ των τριών οδοντωτών της προσόψεως.

Αι ταινίαι αυταί της προσόψεως επεκτείνονται εις τας πλαγίας πλευράς της Δυτικής κεραίας και εις την Δυτ. της Βορ. ώστε απο της Βορειοδυτικής γωνίας η ανωδομή του κτιρίου να φαίνεται φέρουσα πλούσιον διάκοσμον. Οδοντωτόν γείσον υπό τας στέγας ουδαμού διακρίνεται. Η θύρα του ναού είναι τοξωτή. Το εκ πλίνθων τόξον της περιβάλλεται υπο απλής σειράς πλαγίως τοποθετημένων πλίνθων. Πλίνθινα είναι και τα τόξα των μονολόβων και τα περιβάλλοντα τους λοβούς των διλόβων παραθύρων του ναού. Αι πλίνθοι άρχονται μόνον απο της γενέσεως των λοβών και των τόξων. Το δίλοβον της μέσης αψίδος έχει παραμορφωθεί εξ επισκευών, όπως και ο οκτάπλευρος εξωτερικός τρούλλος, ο έχων εις τας γωνίας ψευδοκιονίσκους με λεβητοειδή επιθήματα και άνωθεν αυτών απλάς υδρορροάς.

Εκάστη των πλευρών απέληγε, φαίνεται, άνω εις τόξον. Το υπέρ τας υδρορροάς τμήμα είναι προιόν προφανώς των παραμορφώσεων της επισκευής. Εσωτερικώς ο τρούλλος εις την κάτοψιν έχει σχήμα στρογγυλευμένου παραλληλογράμμου υπενθυμίζων τον τρούλλον του Αι-Στράτηγου Μπουλαριών. Το μνημείον εμφανίζει πολλούς αρχαισμούς, μεταξύ των οποίων το σχήμα του τρούλλου, αι πολλαί οδοντωταί, πλίνθιναι ταινίαι, ο περιορισμός των πλίνθων εις τους λοβούς και εις τα περιβάλλοντα αυτούς τόξα των παραθύρων, η εκ πλίνθων κατασκευή του τόξου της ευρείας θύρας. Δι αυτό πρέπει να θεωρηθεί ως κτίσμα μάλλον του ΙΑ αιώνος λήγοντος (έλλειψις οδοντωτού γείσου). Αξιοπρόσεκτος πάντως η ποικιλία και αυθορμησία του εξωτερικού του διακόσμου, ο οποίος αποστρέφεται τας τυπικάς επαναλήψεις. Παράδειγμα η διάφορος διακόσμησις εις τα τύμπανα των κεραιών του σταυρού.

(Ιστορικές και άλλες λεπτομέρειες του ναού σε αλλο άρθρο της εφημερίδας μας)

 

ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ

Μονόχωρη εκκλησία (μεταβυζαντινών χρόνων) με ημικυκλική αψίδα στο έξω μέρος, εσωτ. διαστάσεων 8 Χ 3,50 μ. Την εποχή της έρευνας (1983) καταγράφηκαν τρείς εικόνες τέμπλου, διαστ. 0,67 Χ 0,50 μ. σε χρυσό βάθος, με λεπτό ζωγραφικό πλάσμα στα πρόσωπα, που ανάγονται πιθανόν γύρω στο 1700. Α) Η Παναγία Βρεφοκρατούσα σαν “Κυρία των Αγγέλων”, Β) ο Χριστός σαν “Βασιληάς των Βασιλευόντων” και Γ) ο Ιωάννης Πρόδρομος φτερωτός. Επίσης Δ) εικόνα δίζωνη, διαστ. 0,50 Χ 0,38 μ. σε χρυσό βάθος, με τη Δέηση, ο Χριστός σαν Μέγας Αρχιερεύς, στην επάνω ζώνη και στην κάτω, χωρισμένη σε δύο διάχωρα, τον Αγιο Γεώργιο ολόσωμο αριστερά και την Κοίμηση της Θεοτόκου δεξιά, πιθανόν απο τον 18ο αιώνα και Ε) ενδιαφέρουσα εικόνα της Κοίμησης, λαικής τέχνης, η λατρευτική εικόνα της εκκλησίας.

                             


Πολυάραβος ] Η τριήμερη μάχη του Πολυαράβου ] Εκκλησίες Πολυαράβου ] Ηρωΐδα Αναειπόνυφη ] Μαλευριάνοι πολεμιστές Πολυαράβου ] Ονοματεπώνυμα Πολυαραβιτών ] Άγιος Δημήτριος Πλατάνου ] Κάποτε στο Μαλεύρι ] Οι Νέοι είναι το μέλλον του κόσμου ] Στον Άη Πέτρο ] [ Εκκλησίες τ. Δ. Μαλευρίου ] Μαλευριώτικα ] Τρίτος χρόνος κυκλοφορίας ] Συμπλήρωμα Ιστορίας Μαλευρίου ] Ζωντανή Ιστορία σε Φωτογραφίες ] Βιβλιοπαρουσίαση ]