ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΕΤΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΜΑΛΕΥΡΙΟΥ

Εκδοτικό Σημείωμα

Όταν ξεκινήσαμε την εφημερίδα αυτή πριν απο 2 και κάτι χρόνια, ένας από τους σκοπούς μας ήταν να κάνουμε ευρύτερα γνωστή την ιστορία του Λυγερέα, του Μαλευρίου και της Μάνης. Και λέμε να την κάνουμε γνωστή σε όλους διότι δυστυχώς, η ιστορία

α. πολλές φορές κακοποιείται απο παραπληροφόρηση ή υπέρμετρο τοπικισμό,

β. αγνοείται απο πολλούς “παλαιούς” και νέους

γ. δεν αποτέλεσε αντικείμενο ευρύτερης μελέτης και καταγραφής.

Η συλλογή και αξιοποίηση των διαφόρων πληροφοριών γίνεται είτε καταγράφοντας τις τοπικές αφηγήσεις, ή ερευνώντας τα γεγονότα σε διάφορες πηγές (αρχεία, βιβλιοθήκες, συλλογές, κ.λ.π.). Με τη σταδιακή δημοσίευση των πληροφοριών αυτών, πολλοί Μαλευριώτες (αλλά και άλλοι) άρχισαν να ενισχύουν τη προσπάθειά μας αυτή με την αποστολή στοιχείων που μέχρι σήμερα δεν είχαν ίσως αξία για τους ίδιους ή αποτελούσαν οικογενειακά κειμήλια. Αυτά τα στοιχεία μπορεί να αποτελέσουν σημαντική πηγή συμπλήρωσης της ιστορίας του Μαλευρίου αλλά και περαιτέρω έρευνας. Σήμερα, με τη δημοσίευση αυτού του άρθρου, πιστεύουμε ότι συμπληρώνουμε την ιστορία του Μαλευρίου και ανοίγουμε το δρόμο για περαιτέρω έρευνα.

Όπως είπαμε και παραπάνω, συγκινητικές είναι οι ενέργειες των πατριωτών μας που μάς εμπιστεύονται τις διάφορες πληροφορίες και μας επιτρέπουν να καταγράφουμε και να συμπληρώσουμε την ιστορία μας.

Σε αυτό το φύλλο, δημοσιεύεται για πρώτη φορά μέρος ενός ανέκδοτου χειρογράφου του Ιωάννη Πατσουράκου που μάς εμπιστεύτηκε ο Νικόλαος Νικολούδης. Για την προσωπικότητα του Ιωάννη Πατσουράκου αναφέρουμε μέσα στο άρθρο μας.

Ο Νίκος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1960 και είναι γιος του Γεώργιου Νικολούδη και της Χριστίνας Πατσουράκου από τα Κονάκια. ο δε παππούς του Ανάργυρος ήταν αδελφός του Ιωάννη Πατσουράκου. Είναι πτυχιούχος Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών με διδακτορικό στη Βυζαντινή Ιστορία στο Kings College University of London. Είναι παντρεμένος με τη Barbara Dearsley από τη νότιο Αγγλία και ζει στην Αθήνα.

Εισαγωγή
Το ανέκδοτο χειρόγραφο του Ιωάννη Πατσουράκου απαρτίζεται από 108 σελίδες τετραδίου και έχει τον γενικό τίτλο “ΜΑΝΙΑΤΙΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΑΙ ΣΕΛΙΔΕΣ, ΗΤΟΙ ΤΕΣΣΑΡΕΣ ΠΤΥΧΑΙ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ ΕΚ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΑΝΗΣ”

Το τέταρτο και τελευταίο μέρος του χειρόγραφου, αφορά την πορεία του Ιμπραήμ προς τον Πολυάραβο με πρόσθετα όμως στοιχεία και γεγονότα απο τη γύρω περιοχή. Διαβάζοντας προσεκτικά το κείμενο, ανακαλύπτουμε στοιχεία που έως σήμερα είναι άγνωστα. Σχολιασμό αυτών των γεγονότων, κάνουμε εν περιλήψει ενδιάμεσα του κειμένου, χωρίς όμως να παίρνουμε και την ευθύνη της ακρίβειάς τους. Ο λόγος που μάς προτρέπει να πιστεύουμε ότι είναι σοβαρά, είναι η προσωπικότητα του Ιωάννη Πατσουράκου. Αφήνουμε στη κρίση των αναγνωστών, το δημοσιευόμενο κείμενο.

ΥΠΟ ΙΩΑΝΝΟΥ Β.ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΥ
Δ. Φ. (Διδάκτορος Φιλολογίας) ΚΑΘΗΓΗΤΟΥ
Π. Ν. (Προλύτου Νομικής) ΔΙΚΗΓΟΡΟΥ

“Αλλαγή κατευθύνσεως.

Επίθεσις κατά της Ανατολικής Μάνης”

“Η πρώτη εκείνη αποτυχία, παρά την σοβαρότητά της εις απώλειαν υλικού και ηθικού του Αιγυπτιακού στρατεύματος, δεν εσωφρόνισε τον πείσμονα εκείνον και γενναίον όντως Αιγύπτιον Στρατάρχην, αλλ ούτε και τον απήλπισεν. Αφ ου ανέπαυσε και ανασυνέταξε τα στρατεύματά του εν Καλάμαις ετράπη μένεα πνέων προς την Αρκαδίαν, εκείθεν δε μετά τινας ελιγμούς σκοπίμους και ψευδείς, αφ ου κατέβη εις Λακεδαίμονα ετράπη ανενόχλητος προς το Γύθειον, το παλαιόν επίνειον της Σπάρτης, μικρόν τότε οχυρόν χωρίον, ενσπείρων τον τρόμον κατά την διάβασίν του και διερευνών τα τρωτά της Α. Μάνης σημεία με την έμμονον ιδέαν και την απανταχού ελπίδα ότι θα κατώρθου απ’ Ανατολών, ότι δεν κατώρθωσεν απο Δυσμών. Λέγω δε “απατηλήν ελπίδα” διότι επρόκειτο να αντιμετωπίση τους αυτούς άνδρας, τας αυτάς γυναίκας, και την αυτήν σταθεράν απόφασιν εν τη ψυχή αυτών περί διατηρήσεως πάση θυσία της διηνεκούς και αδιαλείπτου και από αιώνων μακρών ελευθερίας της χώρας των.

Αφ ου έφθασεν ούτως εις την κοιλάδα της Ιεράς Λίμνης των αρχαίων προγόνων μας παρά τας αρχαίας Αιγιάς (ν. Κουτουμού), όπου είχε καθ Ομηρον τα ανάκτορά του ο θεός της θαλάσσης Ποσειδών και τους ιχθύας της οποίας δεν έτρωγον οι πρόγονοί μας ως προελθόντας εξ ανθρώπων κατά Παυσανίαν, εστρατοπέδευσε περί τον Βυζαντινόν ναόν του Αγίου Δημητρίου, τον οποίον ωκοδομημένον επί των ερειπίων του ναού του Ποσειδώνος επυρπόλησε, τα ίχνη δε της πυρκαιάς σώζονται έως της σήμερον. Εν τω ναώ τούτω υπήρχεν εντός του αδύτου πλάξ μαρμαρίνη έχουσα εγχυμένους “αετούς” με την κεφαλήν κεκλιμένην επί της δεξιάς πτέρυγος προς ανάπαυσιν. Ταύτην η πυρκαιά αφήκεν άθικτον, βέβηλοι όμως χείρες αχρείων Ελλήνων δυστυχώς απέσπασαν αυτήν του ναού και την απέκρυψαν είς τινα εκεί πλησίον χείμαρρον, όπου και ανευρέθη μετά εκκλησιαστικόν επιτίμιον, εγώ δε δι’ εγγράφου μου ως επιμελητής των αρχαιοτήτων την παρέδωκα προς φύλαξιν υπεύθυνον δυνάμει πρωτοκόλλου δια της αστυνομικής αρχής του δήμου Μαλευρίου προς τους επιτρόπους του εν Λιμπέρδω ναού του Αγίου Γεωργίου Ιω. Σ. Λιακάκον και Παύλον Παυλάκον την 9ην Φεβρουαρίου 1902”.

Σ.Σ. Η ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΗΣ ΠΛΑΚΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΕΤΟΥΣ
Για πρώτη φορά πληροφορούμαστε ότι, ο Ιμπραήμ στρατοπέδευσε πέριξ του βυζαντινού ναού του Αγίου Δημητρίου στον Πλάτανο (τ. Λίμπερδο), ο ναός πυρπολήθηκε, και ότι μέσα στο άδυτο του ναού υπήρχε μαρμάρινη πλάκα με αετούς.

(Για την πλάκα αυτή, δυστυχώς ουδέν γνωρίζουν οι απόγονοι αλλά ούτε και το μουσείο Γυθείου. Η προσπάθεια για την ανεύρεσή της συνεχίζεται, και μέχρι τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές δεν έχει γίνει ερώτηση προς το μουσείο Σπάρτης)

“Εκεί τότε συνέβη και έν επεισόδιον, το οποίον χαρακτηρίζει την αφελή περιφρόνησιν του Μανιάτου προς τον αριθμόν των εχθρών και πολεμίων και την ελπίδα του προς ικανοποίησιν δια της μεγαλυτέρας των αρετών του, της ..”αντεκδικήσεως”! Τας εκεί λοιπόν παρά τον ναόν του Αγίου Δημητρίου αμπέλους εφύλαττεν είς γέρων Μανιάτης εκ Λαγείας της Α. Μάνης “Θεοφίλης” ονομαζόμενος. Ούτος μόλις είδε τους Αραβας, απορών εθεάτο την παρέλασίν των ιστάμενος όπισθεν του κορμού γηραιάς συκομωρέας.

Οτε όμως είδε το ιππικόν, εταράχθη και αναβάς εκρύβη επί των πυκνοφύλλων κλάδων του δένδρου, επί δε των χανδάκων των αμπέλων και εντός πυκνοτάτων θάμνων καί τινες εκεί εργαζόμεναι γυναίκες, τινές των οποίων ολισθήσασαι προς τα εκεί πλησίον απροσπέλαστα δάση των “Λυκοβουνών”, ούτω και σήμερον καλουμένων, μετέδωκαν την είδησιν εις τα πλησιέστερα χωρία του τέως Δήμου Μαλευρίου.

Ο γέρων “Θεοφίλης” κρατών το “καρυοφύλλι” επί των γονάτων εθεάτο την όλην εκείνην κίνησιν της μυρμηκιάς εκείνης των Αιγυπτιακών στρατευμάτων με κάποιαν συγκίνησιν, αλλά και σχετικήν απάθειαν. Οτε όμως είς υπαξιωματικός διασκελίσας τον χάνδακα εισήλθεν εις την άμπελον, το καθήκον του “γερω-Θεοφίλη” αφυπνίσθη! Πηδήσας λοιπόν απο του δένδρου διέταξε τον ...αυθάδη προτείνων το όπλον του να εξέλθη της αμπέλου. Ο Αιγύπτιος στρατιώτης άμα συνήλθεν εκ της στιγμιαίας καταπλήξεως σύρας το ξιφοδρέπανόν του ώρμησε κατά του γέροντος, αλλά πυροβοληθείς εφονεύθη.

Τα μετά ταύτα έκαστος τα φαντάζεται. Σμήνος στρατιωτών ώρμησαν κατά του ατυχούς “Θεοφίλη”, ο οποίος αφελέστατα αλλά και εν οργή διεμαρτύρετο ισχυριζόμενος, ως έλεγον κατόπιν αι εκεί πλησίον κεκρυμμέναι γυναίκες, ότι τον εφόνευσε, διότι “έκοβε τα ξένα σταφύλια...”!

Οι Αιγύπτιοι στρατιώται εις απάντησιν τον έδεσαν οπισθάγκωνα, και αφ ού τον εκρέμασαν επι της ...καμίνου με την κεφαλήν προς τα κάτω τον εκρεούργησαν κραυγάζοντα με το τραχύ ιδίωμα της γλώσσης των Παραταιναρίων Μανιατών το κατωτέρω ιστορικόν απομείναν μέχρι ημών δίστιχον τούτο

“Φτάστε Χριιστανοί τσάι φίλοι
Τι κρεμούσι το Ιθοφίλη”!

το οποίον και ημείς παίδες, όντες επαίζομεν τους “Τούρκους” διαιρούμενοι εις δυό δια κλήρου πολεμικά στρατόπεδα επανελαμβάνομεν αυταίς λέξεσι το ανωτέρω διστιχον, οσάκις συνελαμβανόμεθα τυχόν αιχμάλωτοι παρά των αντιπάλων.

Εκεί κατόπιν, ότε την μεθεπομένην αποτυχόντες εις τας κρούσεις των έφυγον οι Αιγύπτιοι, ευρέθη κρεμασμένος και οικτρώς παραμεμορφωμένος, το ατυχές τούτο θύμα του ..καθήκοντος, ως αυτός το αντελαμβάνετο, ο δυστυχής “Γερω-Θιοφίλης”!..

(Σ.Σ. Ο ΓΕΡΩ-ΘΙΟΦΙΛΗΣ
Το όνομα Θεοφίλης δεν είναι γνωστό στη Λάγεια. Πρόκειται μάλλον περί παρωνυμίου. Στο γειτονικό χωριό Αρχοντικό ζει η οικογένεια Θεοφιλάκου, η οποία έχει ακούσει από τους παλαιότερους για αυτή την ιστορία αλλά που ισχυρίζεται ότι η καταγωγή τους είναι απο τη Τρύπη ή τη Λαγκάδα της Σπάρτης.)

“Ο Αιγύπτιος στρατάρχης κατοπτεύσας τα πέριξ απέστειλε πανταχού μικρά αποσπάσματα, έν δε ισχυρότερον μετ’ εφίππων ανιχνευτών προς τα “Στενά του Καλυκά”, οπόθεν μία δίοδος υπήρχε δια μιάς τρομακτικής χαράδρας, ήτις καλείται εκ του φυσικού “Κρεμασταί πέτραι” προς το χωρίον Κωνάκια, το παλαιότερον και υπό του γνωστού ποιητού Νηφάκου αναφερόμενον με το όνομα “Τουρκατζιάνικα” καλούμενον ούτως εκ της οικησάσης αυτό ολίγα μετά την “άλωσιν” έτη “γενεάς” των “Τουρκατζάδων”, ούτως ονομασθέντων δια την σκληρότητα και έως της σήμερον σώζεται αποτελουμένη ως και ανωτέρω εγράψαμεν, κατά τας παλαιάς Σπαρτιατικάς “ωβάς”, εξ οκτώ (δυσανάγνωστη λέξη) οικογενειών.

Τα στενά εκείνα τα ωσάν δασώδη απότομα κρημνών και φρικαλέα, ώστε έως της σήμερον εις εν τών αυτοίς αποκρήμνων σπηλαίων πιστεύουσιν οι εγχώριοι ότι κατοικούσι “Δαίμονες” ακουόμενοι και βλεπόμενοι πολλάκις υπό των εκείθεν εν καιρώ νυκτός διερχομένων, ουχί άπαξ δε και εν πλήρει μεσημβρία, κατείχον εν “κρυπτεία” οι κάτοικοι του εκεί χωρίου και εν στρατηγικώ ακροβολισμώ.

Αφήκαν λοιπόν τους Αραβας και εξήλθον της πρώτης χαράδρας δια να προχωρήσουν προς την χαράδραν της Βυζαντινής Μονής του “Αγίου Γεωργίου”. Τότε όμως συνέβη ιστορικόν, προς τιμήν των γυναικών αληθώς, αλλ ουχί και δια προσόν προς “Ισοτιμίαν” με τους άνδρας, επεισόδιον, το οποίον έδωκε το σύνθημα της γενικής και αιφνιδιαστικής επιθέσεως, ακαίρως μεν, αλλ επιτυχώς επι.κουρούντος ως έλεγον μετά πίστεως μη επιδεχομένης αντιρρήσεις κατόπιν και του “Στρατηλάτου Αγίου Γεωργίου” τον οποίον έβλεπον έφιππον ηγούμενον και ακοντίζοντα τους Αιγυπτίους.

Μία γυνή εκ της ειρημένης γενεάς των “Τουρκατζάδων” ήντλει απο του έξωθεν της Μονής φρέατος ύδωρ έχουσα αποθέσει το τέκνον της επι του πλακοστρώτου κρασπέδου του φρέατος. Μόλις ήκουσε τον τροχασμόν των ίππων, ασυνήθη δια τα ώτα της, φοβηθείσα εκρύβη επί του αποκρήμνου όπισθεν του φρέατος δασώδους του βράχου μη προλαβούσα να παραλαβη και το τέκνον της. Εν τω μεταξύ φθάσας ο πρώτος ιππεύς εσπάθισε το βρέφος με την συνήθη εις τους Μωαμεθανούς βάρβαρον (δυσανάγνωστη λέξη).

Η μήτηρ τότε αιφνιδίως ως μαινάς πηδήσασα επί του κρασπέδου του φρέατος απέκοψε σχεδόν την κεφαλήν του ιππέως δια “κλαδευτήρας” την οποίαν χρησιμοποιούν (δυσανάγνωστη λέξη) προς ξύλευσιν οι Ανατολικοί ή Προσηλιακοί Μανιάται έως της σήμερον. Ο δεύτερος ιππεύς ιδών το τέλος του συναδέλφου του και μη αντιληφθείς εκ της αιφνιδιαστικής ταραχής παρά τίνος και πώς εφονεύθη, υπεχώρησε τραπείς εις φυγήν και πυροβολών ασκόπως. Το πεζικόν απόσπασμα το οποίον εξελθόν της πρώτης χαράδρας των “Κρεμαστών πετρών” ανέμενε τας ειδήσεις των ανιχνευτών της δευτέρας προς την Βυζαντινήν Μονήν του Αγίου Γεωργίου (εκτισμένην το 509 ως μαρτυρεί και επιγραφή εν αυτώ παράδοξος καθόσον οι Μανιάται μόλις κατά τον 9ον απο Χριστού αιώνα εδέχθησαν τον Χριστιανισμόν βασιλεύοντος εν Κωνσταντινουπόλει Βασιλείου Α του Μακεδόνος και ανήκουσαν και σήμερον εκ δωρεάς της γενεάς των Τουρκατζάδων εις τον “Πανάγιον Τάφον”) χαράδρας ακούσαν τους πυροβολισμούς και αντιληφθέν πανικόβλητον τον ένα μόνον ιππέα ήρχισε ταρασσόμενον.”

(Σ.Σ. ΠΟΤΕ ΚΤΙΣΤΗΚΕ Η ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ;;;
Μετά εκπλήξεως διαβάζουμε ότι η μονή του Αγίου Γεωργίου κτίστηκε τον 6ο αιώνα και όχι τον 12ο όπως γνωρίζουμε και μάλιστα αυτό το αποδεικνύει επιγραφή που υπήρχε, πράγμα όμως παράδοξο ακόμα και για τον Πατσουράκο καθ όσον όλοι γνωρίζουν ότι ο Χριστιανισμός στη Μάνη, διαδόθηκε μετά τον 8ο αιώνα. Επιγραφή δε βρέθηκε ποτέ αλλά τίποτα δεν είναι παράδοξο διότι παλαιοχριστιανικοί συνοικισμοί στη Μάνη υπήρχαν αραιοί πού και πού απο τον 4ο αιώνα, πράγμα που αποδεικνύεται απο τις ανακαλύψεις των 7 βασιλικών της Λακωνίας (3 στη Κυπάρισσο, 1 στο Τηγάνι, 1 στο Οίτυλο, 1 στον Κότρωνα, 1 στο Γύθειο απο τον 4ο έως τον 7ο αιώνα) και των νομισμάτων των χρόνων του Ιουστινιανού (6ος αιώνας) στο Γύθειο.)

“Πριν όμως συνέλθη εκ της πρώτης εντυπώσεως, ομοβροντίαι πυροβολισμών υπεδέχθησαν αυτούς από όλων των σημείων και εκ του αφανούς υπό των εδρευόντων “Τουρκατζάδων”. Εκ του όλου αποσπάσματος είς και μόνος διασωθείς, ως ισχυρίζεται η παράδοσις, ανήγγειλεν εις τον λυσσώντα εκ μανίας υπερήφανον Αιγύπτιον στρατάρχην την καταστροφήν”.

 

“Μεταβολή σχεδίου - Μάχη του Πολυαράβου”

“Τα αμοιβαία ατυχήματα των ανιχνευτών του τον ηνάγκασαν να αλλάξη σχέδιον. Αναζεύξας λοιπόν εκείθεν εστράφη προς την “Μελιτίνην” συλλαβών το παράτολμον αληθώς σχέδιον της ανόδου μετά των στρατευμάτων του εις την κορυφήν της οροσειράς εκεί του Ταυγέτου και εκείθεν να κατέρχειται προς κατάληψιν ή ερήμωσιν της απατήτου έως τότε από ξένον κατακτητήν Α. Μάνης.

Φθάσας ούτως εις “Κόκκινα Λουριά” εστάθη περί των αποτόμων εκεί και δασωδών βουνών λυσσών, διότι ηγνόει παντελώς τον τόπον. Εν ώ λοιπόν αμφιταλαντεύετο άν έπρεπε να προχωρήση ή άν θα ήτο συνετώτερον να υποχωρήση, συντριβομένης οπωσδήποτε της υπερηφανείας του, επαρουσιάσθη εις αυτόν “από μηχανής θεός”, ο Εφιάλτης της Μάνης. Ούτος λοιπόν “Μπόσινας” καλούμενος εκ Λακεδαίμονος, θέλων ίσως να σώση τα εκεί κτήματά του, ονειρευθείς δε εν τη παρανοία του δόξαν, πλούτον και μεγαλείον και παθών ότι οι κατά καιρούς αλλαξοπιστήσαντες “Τουρκοκρήτες” και “Τουρκαλβανοί”, προσεφέρθη να γίνει οδηγός των στρατευμάτων του.

Ο Ιμπραήμ δεν ηδυνήθη να αποκρύψη την χαράν του, διότι επί τέλους θα ικανοποιείτο το πείσμα του μάλλον παρά η πίστις του εις αξιόλογον κέρδος εκ της εκστρατείας εκείνης, της οποίας το άλογον είχε αρχίση να κατανοή απο των αποτυχιών του εν Βέργα καθ’ ήν ηττήθη εν μάχη εκ παρατάξεως, εν “Δυρώ” και “Κωνακίοις” εκ της εις Α. Μάνην εκστρατείας του, καθ’ ήν η όλη του πολεμική δράσις συνίστατο εις την “πυρπόλησιν” του ναού του Αγίου Δημητρίου, εις την εξόρυξιν των οφθαλμών των αγίων εικόνων των εν Γυθείω ναών, πλην του Αγίου Γεωργίου εκ γενομένου θαύματος ως διέσωσεν η παράδοσις, και τον “ανασκολοπισμόν” του ατυχούς “γερω Θιοφίλη”!

Δυστυχώς όμως και μετά τούτο η χαρά του ήρχισε να λαβμάνη τα πρώτα πλήγματα. Δια την άνοδόν του εις την κορυφήν της οροσειράς “Ταβλαμπάν” καλουμένην παρ’ ημών, θα έπρεπε να διέλθη απο μίαν και μόνην ατραπόν, και εκείνην ανωφερή, δασώδη τότε και λίαν ανώμαλον. Την ατραπόν εκείνην, ήτις δεν εφυλάσσετο διότι ήτο ασύλληπτος η υπόνοια της ανόδου έως εκεί ξένης στρατιάς, άν δεν ωδηγείτο αύτη παρ εντοπίου καταδότου, μόλις αντελήφθη τα τουρκικά στρατεύματα, έσπευσε να καταλάβη μετά των υιών του και ενός επί θυγατρί γαμβρού του, αψηφών το πλήθος των πολεμίων, είς ήρως αληθώς “Σταθάκος Θεόδωρος” καλούμενος εκ της γνωστής και νύν εν τω τόπω οικογενείας “Ροζάκη”, κύριος των εν τη περιοχή εκείνη κτημάτων και του δεσπόζοντος της εκεί ανωφερείας πύργου.

Από της ενδεκάτης λοιπόν πρωινής μέχρι και πέραν της μεσημβρίας, οπότε εξηντλήθησαν τα φυσίγγια, εξηκολούθησε τυφεκιοβολισμός αδιάκοπος. Περί την μεσημβρίαν το πύρ έπαυσεν. Ο “Γερω Σταθάκος” αφ ού απεμάκρυνε τα δύο τέκνα του και τον γαμβρόν του, εισήλθε αυτός εις τον πύργον μεθ’ ενός των υιών του του νεωτέρου και ενός ψυχογιού του, οπόθεν ημύνετο με την αμφιβολίαν όμως δάκνουσαν την ψυχήν του, ποίος να ήτο ο ...οδηγός των Αράβων, ποίος να ήτο ο προδότης....

Επί τέλους... Οχι μόνον εφανερώθη, αλλά και ηκούσθη και η φωνή του...Ητο ο “Μπόσινας” λέξις την οποία έως της σήμερον εν τω τόπω σημαίνει “Προδότης”, λέξις ήτις έως σήμερον σημαίνει εν τω τόπω ό,τι παρά τοις αρχαίοις προγόνοις μας εσήμαινεν η λέξις “Εφιάλτης”.

Ούτος φωνάζων προς τον γέροντα “Σταθάκον” τον εξώρκιζε να παύση την ανωφελήν αντίστασίν του, διότι επρόκειτο περί του ιδίου του “Ιμπραήμ Πασά”.... Αστραπή χαράς τότε, αλλά χαράς πικράς, εφώτισε την διάνοιαν του “Γερω Σταθάκου” μόλις αντελήφθη, όχι μόνον ότι υπήρχε προδότης εντόπιος, αλλά και τίς, αλλά και ποίος ήτο ο προδότης!

Ανευ πολλών περιστροφών, με την απόφασιν ήδη ειλημμένην, ο ήρως εκείνος, ο άγνωστος ακόμη δυστυχώς εκείνος εις την ιστορίαν του πανελληνίου “ήρως”, ο Ελλην εκείνος ήρως, ο φυσικός Μανιάτης εκείνος, εδέχθη να ...παραδοθή, ουχί όμως εις τους απίστους, αλλ εις αυτόν, προς τον οποίον ήτο συνδεδεμένος και δια συγγενείας!

Ο Μπόσινας έσπευσεν εις την αυλόθυραν του οχυρού πύργου εν απεριγράπτω ενθουσιασμώ, όπως ο ίδιος οδηγήση τον ...”συμπέθερόν” του προ του Ιμπραήμ Πασά! Αλλά ...είς ...πυροβολισμός και ...μία φράσις: “Νά Ιούδα” και ..είς ..”σαρκαστικός γέλως” ηκούσθησαν μόνον εις τας πέριξ δασώδεις κλιτύας των απροσίτων εκείνων ορέων, τα οποία είχε καταστήση προσιτά εις τον αγριώτερον εχθρόν, είς δειλός, είς παράφρων, είς προδότης, είς εφιάλτης, ένας Μπόσινας, και το πάν προς στιγμήν εκάλυψεν η σιγή....

Ευτυχώς! Ναί μεν ο “γέρω Σταθάκος” εκρεουργήθη και μετά τρείς ημέρας ευρέθη κρεμάμενος από των επάλξεων του πύργου του αγνώριστος εκ των πληγμάτων των ξιφολογχών και ξιφοδρεπάνων των Αιγυπτίων στρατιωτών, αλλά και ο Μπόσινας, ο οποίος ... προ της αυλοθύρας του πύργου ευρέθη νεκρός και δάκνων την γλώσσαν του ως σφάγιον, αλλά και ο προδότης δεν υπήρχε πλέον, όπως καθοδηγή τα βήματα της φοβερωτέρας απειλής κατά της ελευθερίας της απροσβλήτου έως τότε, της χώρας εκείνης!

Οπωσδήποτε όμως το όνειρον του Ιμπραήμ ήρχισε να λαμβάνη σάρκα και οστά. Μετά κρατεράν των εκεί εν τω μεταξύ συναθροισθέντων εκ Μαλευρίου ηρώων αντίστασιν ανήλθε την επομένην, εγκαταλειφθείσης της πρώτης γραμμής της αμύνης, εις την γυμνήν κορυφήν του όρους “Ταβλαμπά” (ούτω το ονομαζόμεν ημείς και σήμερον). κάτωθι του οποίου ήτο το “Χωρίον” καλούμενον το κληθέν “Πολυάραβος” έκτοτε, η μόνη κλείς, ουχί πλέον της εισόδου, αλλά της καθόδου του τρομερού στρατάρχου εις την Ανατολικήν Μάνην και οδού προς την Δυτικήν.

Εκεί στήσας την σκηνήν του διέταξεν όλον τον στρατόν του να καταλάβη το χωρίον τάχιστα, όπως κατόπιν διανυκτερεύσεως την επομένην εκκινήση δια την απροσδόκητον και ...θριαμβευτικήν, ως την εφαντάζετο, κάθοδόν του!

Πλάνη οικτρά!
Η αντίστασις του “Γέρω Σταθάκου” τόσον, όσον και η απασχόλησις με το επεισόδιον του “Μπόσινα” έδωκε καιρόν εις τα τέκνα του τα διασωθέντα εγκαίρως να ειδοποιήσουν τους ολίγους άνδρας των χωρίων του Μαλευρίου και αρκετάς γυναίκας να σπεύσουν να καταλάβουν τας επικαίρους θέσεις των δυσπροσίτων εκείνων στενωπών. Μόλις λοιπόν επλησίασε το πρώτον στρατιωτικόν τμήμα συντεταγμένον εις το έρημον πλέον πιστευόμενον χωρίον, πυκνόν και εύστοχον πύρ το υπεδέχθη εξ όλων των σημείων και το εκλόνισε προς στιγμήν.

Αλλ’ ο Ιμπραήμ παρακολουθών δια του τηλεσκοπίου διέταξε πάραυτα την επίθεσιν και του κυρίου σώματος του στρατού του. Αλλά και τούτο μετά πολλάς ματαίας εφόδους υποστηριζομένας και υπό του πυροβολικού του και ικανούς ματαίους στρατιωτικούς ελιγμούς απεκρούσθη αιματηρώς....

Ούτω παρήλθε σχεδόν άπρακτος απο απόψεως αποτελεσμάτων και η ημέρα αύτη της μάχης, ήτις επανελήφθη την επομένην πεισματωδεστέρα.

Εν ώ λοιπόν ήτο ακόμη εις την ακμήν της γενικευθείσα καθ όλην την έκτασιν της ιστορικής εκείνης κλιτύος του Ταυγέτου αμφίρροπος και πεισματώδης, των μεν Αιγυπτίων μαχομένων γενναίως υπέρ του πείσματος του ηγεμόνος των, των δε Μανιατών υπέρ βωμών και εστιών μετά πείσμονος και απέλπιδος γενναιότητος, “έν επεισόδιον” έθηκε τέρμα εις την απεγνωσμένην των Αιγυπτίων προσπάθειαν, όπως καταλάβωσι το χωρίον, και εκτοπίσωσιν εκείθεν τους ηρωικούς αμυνομένους “Μαλευριάνους Λάκωνας”. Μία “γυνή” σύζυγος ενός Μαλευριάνου “Αναιπάκου” καλουμένου, την οποίαν και ο γράφων παίς ών εγνώρισεν εις βαθύτατον γήρας, και παρά της οποίας ήκουσε το επεισόδιον, το οποίον παραδίδει εις τους μεταγενεστέρους, ως επιχείρημα μεν δια τους θηρώντας την ισοτιμίαν των γυναικών προς τους άνδρας, επιχείρημα όμως σαθρόν, διότι πρόκειται περί γυναικός και ουχί γυναικών, έθηκε τέρμα εις την φοβεράν εκείνην και αιματηράν σύρραξιν γενναίων προς γενναίους”.

(Σ.Σ. ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ ΤΟΥ ΠΟΛΥΑΡΑΒΟΥ

Δυστυχώς λεπτομέρειες περί της μάχης του Πολυαράβου δεν έχουμε πολλές. Ελάχιστα είναι τα στοιχεία που υπάρχουν όπως αυτά του Σπυρίδωνος Τρικούπη, του Καρακασσώνη, του Γεώργιου Κουμανάκου, των ιδικών μας απο τις έρευνες που κάνουμε (μερικά δημοσιεύτηκαν στο 12ο φύλλο μας) κ.α. Ο Ιωάννης Πατσουράκος με αυτό το χειρόγραφο έρχεται να εξιστορήσει λεπτομερή γεγονότα που πρώτη φορά μαθαίνουμε)

 

“Ολοσχερής ήττα του Ιμπραήμ Πασσά”

“Η γυνή λοιπόν εκείνη, ως λέγει και το εκ της παραδόσεως Δ(ημοτικό) άσμα, και ως κυροί και η επίσημος σφραγίς του τέως Δήμου Μαλευρίου, αφ ού εφόνευσεν Αιγύπτιον στρατιώτην δια της ιδίας του λόγχης κατόπιν συμπλοκής, αρπάσασα το όπλον του έσπευσε προς την κορυφήν του όρους, όπου ήτο η σκηνή του Ιμπραήμ. Φθάσασα εκεί επυροβόλησεν εξ εγγυτάτης αποστάσεως κατ’ αυτού, εν ώ συγχρόνως το αυτό έπραττον ως από συνθήματος τρείς νεανίαι, οίτινες και εφόνευσαν ένα εκ των επιτελών του Αιγυπτίου Στρατάρχου”.

(Σ.Σ. Η ΑΝΑΕΙΠΟΝΥΦΗ ΣΤΗ ΣΚΗΝΗ ΤΟΥ ΙΜΠΡΑΗΜ

Για άλλη μία φορά μία νέα πληροφορία έρχεται να ταράξει την μέχρι σήμερα γνωστή ιστορία της μάχης του Πολυαράβου. Πληροφορούμαστε ότι η γνωστή σε όλους Αναειπόνυφη, όχι μόνο κατόρθωσε να αντιμετωπίσει και να φονεύσει τον Αιγύπτιο στρατιώτη, αλλά μαζί με άλλους τρεις νέους (ο Καρακασσώνης αναφέρει πέντε, τους Ηλία Τσαρπαλή, Γ. Τσανάκο, Σ. Ατσίδη, Ευστρ. Σπυριδωνάκο, Ιωα. Τσαρπαλή απο Πολυάραβο και Ιωαν. Τσάκαλη από Πάνιτσα) έφθασαν στη σκηνή του Ιμπραήμ προσπαθώντας να τον φονεύσουν. Το γεγονός αυτό γίνεται γνωστό για πρώτη φορά αλλά είναι σημαντικό διότι αφ ενός δείχνει τη γενναιότητα αυτής της γυναίκας (δεν ήτανε τυχαίο φαίνεται το γεγονός ότι έγινε έμβλημα) αφ ετέρου αποτελεί αφήγηση της ίδιας, στον Ιωάννη Πατσουράκο).

“Η ταραχή, τόσον εκείνου φοβηθέντος ότι επέπεσεν εις ενέδραν, όσον και των περί αυτόν, τον εξηνάγκασε φοβηθέντα και αιχμαλωσίαν να διατάξη υποχώρησιν δια των σαλπίγγων, την οποίαν επηκολούθησε τροπή εις φυγήν, και τούτων ανηλεής σφαγή, σφαγή εις ανάμνησιν της οποίας θα έπρεπεν επί τόπου να τελώνται εορταί και πανηγύρεις αλλ η οποία δυστυχώς εκινδύνευσε να λησμονηθή εγκληματικώς Σιωπησάντων πάντων σχεδόν πλην Σπυρίδωνος Τρικούπη και της συμπληρούσης τα απ εκείνου αφεθέντα κενά παραδόσεως....

Επί των περαιτέρω ήδη, αφ’ ού σημειώσω το ότι εις ανάμνησιν του γεγονότος εκείνου, γεγονότος τιμώντος και την καθόλου Ελληνικήν Ιστορίαν, μόνον ο τέως Δήμος Μαλευρίου εν τη επισήμω σφραγίδι του έγραψε την Αναιππάκου αποθέτουσαν το τέκνον της και φονεύουσαν δια της ιδίας του λόγχης Αιγύπτιον στρατιώτην, αφήνω τας κρίσεις εις το σχετικόν Δ(ημοτικόν) άσμα, το οποίον σποράδην αδόμενον περισυλλέξας συνέδεσα και διεκόσμησα κατά την παράδοσιν και εκ πληροφοριών του πατρός μας, του οποίου ο πατέρας καίτοι χωλός απο της αλώσεως της Τριπόλεως μετέσχε της γιγαντομαχίας εκείνης, και η μήτηρ του ήτο εκείθεν, και εγνώρισεν η μετασχούσα της μάχης και τας ελαχίστας λεπτομερείας του μεγάλου εκείνου ιστορικού γεγονότος..”.

Σ.Σ. ΕΠΙΛΟΓΟΣ
1. Σε αυτό το σημείο σταματάμε την δημοσίευση του χειρογράφου πιστεύοντας ότι τόσο ο Ιωάννης Πατσουράκος όσο και ο απόγονός του Νικόλαος Νικολούδης μέσω της εφημερίδας μας, προσέφεραν σημαντική υπηρεσία στην ιστορία του Μαλευρίου. Θα θέλαμε να κάνουμε σαφές ότι δεχόμαστε οποιαδήποτε παρατήρηση και διευκρίνηση σε αυτή τη περιγραφή του Ιωάννη Πατσουράκου και να διαβεβαιώσουμε ότι εμείς απλώς καταγράφουμε και σχολιάζουμε τα γεγονότα χωρίς καμία υστεροβουλία.

2. Όπως γράψαμε στο άρθρο μας, πολλές πληροφορίες για τον Πολυάραβο δεν υπάρχουν. Ανακαλύφθηκε όμως και άλλο ένα σημαντικό χειρόγραφο για τον Πολυάραβο που θα δημοσιευθεί στο επόμενο φύλλο μας. Υπομονή έως τότε.

3. Ευχαριστούμε πολύ τον Παύλο Παυλάκο από τον Πλάτανο για τις ιστορικές πληροφορίες που μάς έδωσε. Επιλεγμένα αποσπάσματα των εγγράφων/ντοκουμέντων θα δημοσιευτούν στο επόμενο φύλλο μας.

4. Θα θέλαμε να κάνουμε γνωστό ότι για όλα τα χωριά του Μαλευρίου υπάρχουν σημαντικές πληροφορίες και ιστορικά έγγραφα. Κανένα απο τα χωριά των σημερινών κοινοτήτων Μαραθέας, Καρβελά, Σκαμνακίου, Μυρσίνης, Σιδηρόκαστρου, Λυγερέα, Κρήνης, Κονακίων και Πλατάνου δεν θα μείνει έξω απο τη δημοσίευση των ιστορικών στοιχείων στην εφημερίδα μας.

Παρακαλούμε όμως πολύ, όποιος διαθέτει οποιαδήποτε σημαντικό έγγραφο ή στοιχείο για οποιοδήποτε γεγονός του Μαλευρίου, να επικοινωνήσει μαζί μας. Είναι κρίμα ιστορικά ντοκουμέντα να βρίσκονται καταχωνιασμένα και αναξιοποίητα.

 

Ιωάννης Πατσουράκος, ένας σημαντικός λόγιος της Μάνης

Ο Ιωάννης Πατσουράκος γεννήθηκε στις 28 Σεπτεμβρίου 1873 στα Κονάκια (όπως έγραφε ο ίδιος το όνομα του χωριού) της Μάνης, όπου ο πατέρας του ήταν ένας από τους πρώτους δημοδιδασκάλους του ελληνικού κράτους. Ολοκλήρωσε τις γυμνασιακές του σπουδές στο Γύθειο και το 1893 έλαβε πτυχίο Φιλολογίας από το πανεπιστήμιο Αθηνών. Τον ίδιο χρόνο διορίστηκε σχολάρχης στην Κίττα και αργότερα στο Γύθειο και στην Καρδίτσα. Σε ηλικία 25 ετών ανακηρύχθηκε διδάκτωρ της Φιλολογίας έχοντας εκπονήσει διατριβή με τίτλο Πραγματεία περί του αρχαίου Γυθείου (1902).

Παράλληλα διετέλεσε έφορος Αρχαιοτήτων Γυθείου, όπου και ανακάλυψε το αρχαίο υδραγωγείο της πόλης. Το 1910-11 και πάλι το 1912 εκλέχθηκε βουλευτής Λακωνίας στη διπλή Αναθεωρητική Βουλή, στην οποία διακρίθηκε ως υπερασπιστής της Καθαρεύουσας (αναφέρονται μάλιστα λεκτικοί διαξιφισμοί του με τον Ελευθέριο Βενιζέλο για το γλωσσικό ζήτημα στη Βουλή, στις 28 Φεβρουαρίου και στις 8 Μαρτίου 1911). Κατά την περίοδο του Εθνικού Διχασμού (1915-19) καταδιώχθηκε λόγω των ακραιφνών φιλοβασιλικών του φρονημάτων και αυτοεξορίστηκε αναζητώντας καταφύγιο στη Μάνη, όπου και κρύφτηκε επί 3 περίπου χρόνια (1916-19). Το 1919 ανακηρύχθηκε πτυχιούχος της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Παράλληλα διατελούσε τακτικός εταίρος της Αρχαιολογικής Εταιρείας από το 1914.

Κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου εξέδωσε την εφημερίδα Πειραϊκή (1921), ενώ αρθρογραφούσε και στις πειραϊκές εφημερίδες Σφαίρα, Χρονογράφος, Θάρρος και Σημαία, καθώς και στις αθηναϊκές Εμπρός (του Δημ. Καλαποθάκη) και Αθήναι (του Γ. Πωπ)

Εκτός από πολιτικό και πνευματικό έργο ο Ιωάννης Πατσουράκος είχε και πλούσια παιδαγωγική δραστηριότητα. Δίδαξε στη Ράλλειο Παιδαγωγική Ακαδημία του Πειραιά επί 30 χρόνια (1907-37), της οποίας μάλιστα διετέλεσε και Γυμνασιάρχης. Παράλληλα δίδαξε σε ιδιωτικά σχολεία του Πειραιά, όπως στο Λύκειο “Ο Πλάτων”, στο Παρθεναγωγείο των αδελφών Παπακώστα και στο εκπαιδευτήριο Σταυριανού. Η επιδίωξή του για την ανάπτυξη του πνευματικού επιπέδου του λαού ήταν μια από τις κυριότερες μέριμνές του. Ίδρυσε το “Σύλλογο των εν Πειραιεί Λακώνων Μαλευριάνων ο Πολυάραβος”.

Έγραψε πολλά έργα με περιεχόμενο φιλοσοφικό, φιλολογικό, αρχαιολογικό, ιστορικό, ηθογραφικό, καθώς και θεατρικά έργα, ποιήματα, μυθιστορήματα, κ.ά. Από το σύνολο των έργων του έχουν εκδοθεί 14. Μεταξύ τους ξεχωρίζουν τα Η Μάνη και οι Μανιάται (Ηθογραφία, 1910), το ιστορικό μυθιστόρημα Ο Μυστηριώδης πειρατής (1927, μυθιστορηματική βιογραφία του διαβόητου Μανιάτη πειρατή του 17ου αιώνα Λυμπεράκη Γερακάρη), το ιστορικό δράμα Κωνσταντίνος ο ενδέκατος (1927), το πολιτικοφιλοσοφικό δοκίμιο Πόλεμος πάντων πατήρ, ένα Γραμματικόν και συντακτικόν εγκόλπιον της Ελληνικής γλώσσης (1931). Στα ανέκδοτα έργα του περιλαμβάνονται η Πραγματεία περί της αρχαίας Λας (1903) και η Πραγματεία περί των αρχαίων Αιγιών (1906).

Ο Ιωάννης Πατσουράκος πέθανε στην εξοχική του κατοικία, στα Αμπελάκια της Σαλαμίνας, στις 15 Ιουλίου 1937 και τάφηκε στον Πειραιά.

Νίκος Νικολούδης

                          


Πολυάραβος ] Η τριήμερη μάχη του Πολυαράβου ] Εκκλησίες Πολυαράβου ] Ηρωΐδα Αναειπόνυφη ] Μαλευριάνοι πολεμιστές Πολυαράβου ] Ονοματεπώνυμα Πολυαραβιτών ] Άγιος Δημήτριος Πλατάνου ] Κάποτε στο Μαλεύρι ] Οι Νέοι είναι το μέλλον του κόσμου ] Στον Άη Πέτρο ] Εκκλησίες τ. Δ. Μαλευρίου ] Μαλευριώτικα ] Τρίτος χρόνος κυκλοφορίας ] [ Συμπλήρωμα Ιστορίας Μαλευρίου ] Ζωντανή Ιστορία σε Φωτογραφίες ] Βιβλιοπαρουσίαση ]