Αρχική Ιστορία Δήμοι - Χωριά Ήθη - Έθιμα Μοιρολόγια Ποίηση Απόδημοι Αρχιτεκτονική
Εκκλησίες Κάστρα Ταΰγετος Χλωρίδα Πανίδα Σπήλαια Προϊόντα Άρωμα Μάνης
Δημιουργοί Απόψεις Εκδρομές Σύλλογοι Σύνδεσμοι Wallpaper Περιεχόμενα Βιβλιογραφία

 

Προηγούμενη

 

Επικοινωνία

ΜΗΛΙΑ ΜΑΝΗΣ

Του Βαγγέλη Νικολούδη

milia_fag.JPG (66501 bytes)
Φαγκριάνικα

Μέσα σε ένα καταπράσινο φυσικό περιβάλλον, η Μηλιά, με τις κρυσταλλοστάλαχτες ρεματιές της, το αρμονικό δέσιμο της θαμνόφυτης βλάστησης, με το ασημόχρωμο του λιόφυλλου και το αυτοφυές υψίκορμο σφεντάμι -μόνου αειθαλούς ελληνικού είδους- αποτελεί νότα υψηλού επιπέδου, αισθητικής ικανοποίησης για τον επισκέπτη.

Τη ζωγραφιά της συμπληρώνουν τα αναπαλαιωμένα κεραμοσκέπαστα παραδοσιακά σπίτια με ξέχωρο διάκοσμο, τις επιβλητικές εκκλησιές της και το μεγαλόπρεπο καμπαναριό της -μοναδικό στην περιφέρεια- που φαντάζει να ανηφορίζει στα αρχέγονα βράχια του Πενταδάκτυλου Ταλετού, σε έφεση προσέγγισης με το Θείο.

Η Μηλέα, γνωστή μας ως Μηλιά, πριν από την εφαρμογή του σχεδίου «Καποδίστριας» (Ν. 2539/4/12/97) ήταν έδρα ομώνυμης Κοινότητας (Β.Δ. 31-8-1912 και διορθωτικό Β.Δ. 20-9-1913).

milia1.JPG (89649 bytes)Σήμερα η Μηλιά είναι ένα από τα 19 Δημοτικά Διαμερίσματα του Δήμου Λεύκτρου, Επαρχίας Καλαμάτας Ν. Μεσσηνίας, με έδρα την Καρδαμύλη.

Βρίσκεται στη δυτική πλευρά της οροσειράς του Ταϋγέτου, σε υψόμετρο 550 μ. και μεταξύ προβούνων, στην κορυφή των οποίων και ακριβώς πάνω από το χωριό, είναι κτισμένη σε ένα μικρό οροπέδιο, σε υψόμετρο 1000 μ. η Μονή της «Παναγίας της Γιάτρισσας». Το πότε ακριβώς χτίστηκε μας είναι άγνωστο.

Κατά την παράδοση, στην τοποθεσία αυτή υπήρχε στους αρχαίους χρόνους ναός της θεάς Αθηνάς διακονούμενος από πολλούς ιερείς. Ένας από αυτούς, ο Βρασίδας, το 382 μ.Χ. επισκέφθηκε την εκχριστιανισθείσα, εν τω μεταξύ, Πάτρα όπου κατηχήθηκε στον Χριστιανισμό και μετονομάστηκε Βιτάλιος. Όταν επέστρεψε, μύησε και τους άλλους ιερείς στον χριστιανισμό και από κοινού, κήρυξαν στα γύρω χωριά την Χριστιανική θρησκεία, αφιέρωσαν δε τον ναό στη Γένεση της Παναγίας, που γιορτάζεται στις 8 του Σεπτέμβρη.

Η Μηλιά αποτελούσε το μέσον μιας εκ των διαδρομών της Αρχαίας Σπάρτης προς τα Μεσσηνιακά παράλια και ήταν βασικός σταθμός ανάπαυλας της διήμερης πορείας που ακολουθούσαν οι ταξιδιώτες.

milia_fag_sotiras.JPG (33144 bytes)
Φαγκριάνικα - Μεταμόρφωση Σωτήρος

metamorfosi_Nt_Antwnakatou.jpg (161209 bytes)Η Μηλιά μέχρι το 1937, ως Κοινότητα του τέως Δήμου Λεύκτρου, ανήκε στο Νομό Λακωνίας. Έκτοτε οι τρεις τέως Δήμοι Λεύκτρου, Καρδαμύλης και Αβίας μεταφέρθηκαν, διοικητικώς, στο Ν. Μεσσηνίας (Α.Ν. 1026/24-12-1937). Εκκλησιαστικώς όμως εξακολουθεί (όπως και οι παραπάνω Δήμοι) να υπάγεται στην Ιερά Μητρόπολη Γυθείου και Οιτύλου.

Η Μηλιά γεωγραφικά αποτελεί περιοχή της Έξω Μάνης η οποία αρχίζει από το Οίτυλο και φθάνει μέχρι τη Βέργα του Αλμυρού (2 χλμ. πριν από την Καλαμάτα).

Τον διαχωριστικό αυτόν καθορισμό αναφέρει ο ποιητής Νικήτας Νηφάκης στην έμμετρη ιστορία του για τη Μάνη:

"Το μέρος τ’ ανατολικό λέγεται Κάτω Μάνη
τα άλλα δύο τα δυτικά Έξω και Μέσα Μάνη"

ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΟΝΟΜΑΤΟΣ
Η πρώτη μαρτυρία του ονόματος Μηλέα, απαντά σε Βενετικό έγγραφο του 1465, μαζί με το όνομα της Ανδρούβιστας, όπου αναγράφεται ότι, βρίσκονται (τα δύο αυτά χωριά) πλησίον του Μυστρά, «De villis Ardovisca et Milea, positis apud Misistran...»

Το όνομά της η Μηλιά κατά την επικρατέστερη άποψη, το οφείλει στο γεγονός της ευδοκίμησης, στην περιοχή του γνωστού οπωροφόρου δέντρου «Μηλέα(ιά)». Και φαίνεται πως εκτός της αφθονίας των παραγομένων φρούτων, αυτά ήσαν εύγεστα και εξαιρετικά μεγάλα. Κάτι τέτοιο, υποδηλώνει και ο ποιητής Ν. Νηφάκης σ’ ένα στίχο του που λέει:

«Αμή τα μήλα της Μηλιάς τα μοσχομυρισμένα»

milia_kato_hora.JPG (55980 bytes)
Κάτω Χώρα

Ως προς το μέγεθός τους καταθέτω την εξής προσωπική μαρτυρία: Το 1996 ο φίλος μου Γιώργος Ξερέας, μου πρόσφερε ένα μήλο από τις μηλιές του, στη θέση «Γόλινα», που ήταν τόσο μεγάλο όσο τρία άλλα κανονικά μήλα μαζί, και ομολογουμένως ήταν και εύγεστο και μυρωδάτο.

Είναι άλλωστε γνωστό, ότι στην Ελλάδα υπάρχουν πολλά φυτώνυμα χωριά, όπως Αμυγδαλιά, Συκιά, Καρυδιά, Φλαμουριά, Κυπαρίσσι, Καστάνια και πολλά άλλα. Μόνο με το όνομα Μηλέα υπάρχουν 14 χωριά και συνοικισμοί. Ευκαιριακά σημειώνουμε ότι το δέντρο Μηλιά καλλιεργείται στη χώρα μας από το 600 π.Χ.

Κατά μία άλλη εκδοχή το όνομα προήλθε από την Ομηρική λέξη «Μήλα» που σημαίνει γιδοπρόβατα. Και η περιοχή της Μηλιάς είναι πράγματι πρόσφορη για ανάπτυξη συστηματικής κτηνοτροφίας.

Τέλος για λόγους ολοκλήρωσης των πιθανών εκδοχών αναφέρω και την περίπτωση, το όνομα να προέκυψε από το γεγονός ότι, στην περιοχή αφθονεί το θαμνόμορφο φυτό «Σφακο--μηλέα, Σφακομηλιά».

ΣΥΝΟΙΚΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΚΑΤΟΙΚΟΙ
Αναφορικά με την πληθυσμιακή κατάσταση της Μηλιάς αντλούμε τις πρώτες πληροφορίες από το τέταρτο υπόμνημα των Μανιατών προς τον Δούκα του Νεβέρ (Γάλλος ευγενής που ενδιαφέρθηκε για την απελευθέρωση της Ελλάδας από τους Τούρκους 1580-1637) και το οποίο (υπόμνημα) είναι στατιστική της Μάνης, όπου εκτός των άλλων, αναφέρει ότι το 1618 η απάνω Μηλέα είχε 120 οικογένειες και η κάτω Μηλέα 35.

milia_kiveleia.JPG (62823 bytes)
Κυβέλεια

Από τα παραπάνω φαίνεται ότι η Μηλιά είχε δύο συνοικισμούς. Αργότερα όμως ο ποιητής Νηφάκης (1748-1818), μας πληροφορεί για το «Τρισυπόστατο» της Μηλιάς, ως αποτελούμενη από τρεις συνοικισμούς, τα Φαγριάνικα, τα Ξανθιάνικα και την κάτω Χώρα. Επίσης, μιλάει και για έναν άλλον ακόμη συνοικισμό:

«Αυτή ‘ναι τρισυπόστατος και λέγεται Μηλέα
ως ένα κάρτου παρακεί είναι κι’ η Γαρμπελέα»

Σήμερα η Μηλιά αποτελείται από πέντε συνοικισμούς: Τον κεντρικό Φαγριάνικο, την Κάτω Χώρα, τα Ξανθιάνικα, τα Κυβέλεια (μετονομασία της Γαρμπελιάς με το Β.Δ. 18-5-1956) και τα Σεκουριάνικα (κατ’ ευφημισμόν «Ακρόπολη της Μηλιάς»).

Ο συνολικός της πληθυσμός είναι 363 άτομα (απογραφή 2001). Επιχειρώντας μια σύντομη αναδρομή στατιστικής του πληθυσμού παραθέτουμε τα εξής στοιχεία:

Προεπαναστατικά, η Μηλιά υπολογίζεται πως είχε περισσότερους από 3.000 κατοίκους. Κι’ αυτό δικαιολογείται από το ιστορικά βεβαιωμένο γεγονός, ότι στη Μηλιά κατέφευγαν πολλοί διωκόμενοι από τους Τουρκαλβανούς, γιατί εκεί βρίσκανε ασφαλές καταφύγιο και Μανιάτικη φιλοξενία.

Το 1896 οι κάτοικοι της Μηλιάς ανέρχονταν σε 1152, το 1920 σε 838, το 1928 σε 856, το 1940 σε 859, το 1951 σε 618, το 1961 σε 489, το 1971 σε 312, το 1981 σε 208, το 1991 σε 195 και το 2001 σε 363.

ΚΑΠΕΤΑΝΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΟΠΗ ΜΗΛΙΑΣ
Άλλα ιστορικά στοιχεία, που αφορούν και ενδιαφέρουν τη Μηλιά είναι και τα εξής:

milia_xanth_pan.JPG (43167 bytes)
Ξανθιάνικα - Παναγία

Στην Έξω Μάνη, όπου ανήκει και η Μηλιά, υπήρχαν επτά Καπετανίες. Μία από αυτές ήταν και η Μηλιά, με καπετάνιο τον Γιωργάκη Κυβέλο, που είχε τον πύργο του στη Γαρμπελιά. Η Μηλιά ήταν επίσης έδρα (1730) μιας από τις πέντε Επισκοπές της Έξω Μάνης. Ανήκε δε στην Μητρόπολη Μονεμβασίας, από τον Κώδικα της οποίας γίνεται γνωστή η ύπαρξή της. Στον ίδιο κώδικα, με χρονολογία 30 Μαΐου 1743, αναφέρεται ότι ο Επίσκοπος Μηλέας Νεόφυτος, «...μη υποφέροντος τον σκληρόν τόπον, δια το τραχώδες και ταραχώδες υπέβαλε την παραίτησή του».

Η Επισκοπή Μηλέας το 1810 παρουσιάζεται ως Επισκοπή Μηλέας και Καστάνιας. Αυτό αποδεικνύεται από πράξη του Μονεμβασίας και Καλαμάτας (Σεπτέμβριος 1810), όπου εκτός άλλων αναφέρονται και τα εξής: « Επειδή ο Θεοφιλέστατος Επίσκοπος Μηλέας και Καστάνιας...».

Το 1832 η επισκοπή Μηλέας ενώθηκε με την Επισκοπή Πλάτσας και παρέμεινε ενωμένη μέχρι το 1833. Τότε η Επισκοπή Μηλέας καταργήθηκε με το Β.Δ. της 21-11-1833, βάσει του οποίου ο Νομός Λακωνίας έγινε μία εκκλησιαστική περιφέρεια με έδρα τη Σπάρτη.

Το γεγονός πως η Μηλιά ήταν έδρα Επισκοπής, μας επιτρέπει να ισχυριστούμε, ότι επηρέασε συναισθηματικά τους Χριστιανούς κατοίκους της, ώστε να συμβάλλουν αποτελεσματικά στην ανέγερση ναών και πολλών εξωκκλησιών.

Ο θυμόσοφος συγχωριανός μας Ηλίας Φουρνάρος (Σαββάκος) έχει αφήσει πολυσέλιδα χειρόγραφα, στα οποία εκτός από άλλες ενδιαφέρουσες πληροφορίες, για τη ζωή στη Μηλιά, ονοματίζει περισσότερους από 70 ναούς και εξωκκλήσια στην περιοχή.

Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι ναοί: της Μεταμόρφωσης (άλλοτε Ταξιαρχών) 13ος αιών με το καταπληκτικό καμπαναριό του, του Αγίου Ιωάννη αγιογραφημένος το 1706 από τον Καλλέργη, η Κοίμηση με εξαιρετική τοιχογράφηση και ο Άγιος Νικόλαος με μάρμαρα του 11ου αιώνα και παλαιά Αγία Τράπεζα.

Χαρακτηριστική είναι και η επιγραφή, που διαβάζουμε, στο ναό της Θεοτόκου, πάνω από την νότιο θύρα, εσωτερικά:

«Εκ βάθρων γης ανακενοίσθη και αναστορίθη ούτος ο θείος κ(αι) πα’ νσεπτος ναός της υπεραγίας Θεοτόκου και κοιμήσεως αρχειερατεύοντος της Επισκοπής Μηλέας του κ(υρίο)υ θεοφιλεστάτου Επισκόπου νικ(ηφόρου). Δια εξόδου δε κ(αι) κόπου πολλού κ(αι) συνδρομείς παρά των αιδεσιμωτάτων κ(αι) ευλαβεστάτων ιερέων και των τιμηωτάτ(ων) αρχόντων και πάντων των λοιπών Χριστιανών της αυτής Χώρας επινομαζομένης κάτω Χώρα...»

Εν μηνί Δεκεμβρίου α,ψν (=1750)
Δια χειρός Νικολάου από Νομητζή κ(αι) αναγνώστη από λαγκάδα.

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣΩΠΑ
Εκτός όμως από τη βαθειά χριστιανοσύνη των κατοίκων της, η Μηλιά έχει να παρουσιάσει αξιόλογους ανθρώπους του πνεύματος και ενδιαφέροντα ιστορικά πρόσωπα.

Πρωτίστως αναφέρουμε τον ποιητή και δάσκαλο Νικήτα Νηφάκη (1748 -1818 περίπου), γόνος της Μηλιάς, όπως και ο ίδιος δηλώνει:

«Νηφάκης είν’ το γένος μου, η χώρα μου Μηλέα»

Και ο οποίος, πρέπει να πούμε πως, υπήρξε για την εποχή του, ο μοναδικός, που με το έργο του (ποιητικό) τη διδασκαλία του και τις πατριωτικές του παραινέσεις, διαφώτισε πολλά σημεία της ιστορίας, της γεωγραφίας και της λαογραφίας της Μάνης και βοήθησε το σκλαβωμένο ραγιά, να δυναμώσει τη θέλησή του για την αποτίναξη του τουρκικού ζυγού.

Από τη Μηλιά ήταν και ο οπλαρχηγός του 1821 Ηλίας Μπισμπίνης (1790), ο οποίος πολέμησε στο πλευρό του στρατηγού Παν. Γιατράκου, στο Μιστρά, στο Βαλτέτσι, στα Δολιανά, στα Δερβενάκια και αλλού. Μετά δε την κατάληψη του Ναυπλίου αυτός στάλθηκε, με σύσταση του Θεόδ. Κολοκοτρώνη να συνοδεύσει τον Κιαμήλ Πασά στη Σμύρνη. Ο Μπισμπίνης είχε δική του σημαία, με την εικόνα του Αγίου Γεωργίου.

milia_fag_xanth.JPG (52567 bytes)
Φαγκριάνικα - Ξανθιάνικα

Επίσης, από τη Μηλιά καταγόταν και ο Ιωάννης Νήφος (1793-1879, ο οποίος έλαβε μέρος στην πολιορκία του φρουρίου της Κορώνης, καθώς και στις μάχες Βαλτέτσι, Τρίκορφα, Τρίπολη, Βέργα Αλμυρού, Πολυάραβου και αλλού. Γι’ αυτόν υπάρχει στο Αρχείο του Αγώνος, σχετικός φάκελος (Νο 13816). Για δε τις υπηρεσίες του στην πατρίδα, τιμήθηκε με το Αργυρούν Αριστείο. Μετά δε την λήξη του αγώνα χειροτονήθηκε ιερέας.

Έστω, με δυο λόγια, πρέπει να μνημονεύσουμε τον ηρωισμό και ανδρεία που έδειξαν στη μάχη του Πολυάραβου, οι μαχητές από τη Μηλιά, οι οποίοι υπεράσπισαν νικηφόρα το αριστερό της παράταξης, σ’ ένα ύψωμα, που μέχρι και σήμερα λέγεται το «Μηλιανίτικο Ραχίδι».

Θεωρώ ιστορικά χρήσιμο να σημειώσω -με συντομία- ότι το 1690 (7-Απρίλη) σε αναφορά των Βοιτυλιωτών,προς την Ενετική Δημοκρατία υπογράφει μαζί με άλλους και ο Capitan Jatro da Milea (Kαπετάν Γιατρός από τη Μηλέα). Προφανώς η Μηλέα αναφέρεται ως τόπος καταγωγής του και όχι ως έδρα Καπετανίας του. Αυτό όμως παίρνει μιαν άλλη διάσταση και παρουσιάζει ξεχωριστό ενδιαφέρον, γιατί από ειδικότερη μελέτη, προκύπτει ότι η γνωστή οικογένεια Γιατραίοι από την Άρνα, της οποίας πολλά μέλη διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο κατά την Επανάσταση του 1821, με γνωστότερο τον Στρατηγό της επανάστασης Παναγιώτη Γιατράκο έχουν μετοικήσει από τη Μηλιά.

Aπό σχετική ιστοριογραφία επιβεβαιώνεται ότι, «Από την Μάνην (Μηλέα) το 1720 περίπου, ήλθε στην Άρνα ο Μιχαήλ Γιατράκος ο γιος του οποίου Ιωάννης είναι ο γενάρχης του κλάδου της οικογενείας Γιατράκου της Άρνας…»

Ένα άλλο σημαντικό ιστορικό γεγονός, στο οποίο αξίζει να αναφερθούμε, είναι η φιλοξενία στη Μηλιά, για τρία ολόκληρα χρόνια, του Θεόδ. Κολοκοτρώνη και της οικογένειάς του.

Εντελώς παρενθετικά, αναφέρουμε ότι το όνομα Κολοκοτρώνης χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον παππού του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, Γιάννη Μπότσικα ή Μπιθεγκούρα, που αποτελεί μετάφραση του χαρακτηρισμού που του είχαν δώσει οι Αλβανοί (Μπιθεγκούρας).

milia_fagkrianika_metamorfosi.jpg (49790 bytes)
Φαγγριάνικα

Ο πατέρας του Θεόδ. Κολοκοτρώνη, Κωνσταντής, κατά την επανάσταση του 1770 (Ορλωφικά) διακρίθηκε πολεμώντας στα Τρίκαλα. Όταν αρνήθηκε να δηλώσει υποταγή στο Χασάν πασά Τζεζαερλή, καταδιώχθηκε και αναγκάστηκε να καταφύγει στην ελεύθερη Μάνη. Εκεί τελικά πολιορκήθηκε σε πύργο της Μικρής Καστάνιας (Μάνης) μαζί με τον Παναγιώταρο Βενετσανάκη, τον Ιούλιο του 1780, από τον Αλή Μπέη, όπου ύστερα από πολυήμερη ηρωική αντίσταση τραυματίστηκε και με προδοσία ενός Τούρκου φίλου του, τον σκότωσαν.

Το σώμα του, που βρέθηκε ακέφαλο, θάφτηκε στη Μηλιά, στο συνοικισμό Γαρμπελιά, όπου σώζεται ο τάφος του. Μαζί σκοτώθηκαν και τ’ αδέλφια του Απόστολος και Γεώργιος.

Από την καταστροφή της Καστάνιας και την αιχμαλωσία, διασώθηκε η γυναίκα του Γεωργίτσα (Ζαμπέτα), η θυγατέρα του και δύο γιοί του, ο δεκαετής Θοδωράκης και ο νεογέννητος Νικόλαος. Άλλοι δύο γιοι του, ο Χρήστος και ο Γιάννης αιχμαλωτίστηκαν, τελικά όμως, εξαγοράστηκαν και απελευθερώθηκαν. Μετά το σκοτωμό του άντρα της, η καπετάνισσα Ζαμπέτα, μαζί με τά παιδιά της, κατέφυγε στη Μηλιά, όπου φιλοξενήθηκε για τρία χρόνια σε φιλική οικογένεια. Στο διάστημα αυτό, ο μικρός Θοδωρής, μάθαινε τα πρώτα του γράμματα.

Εκεί, στη Μηλιά η ηρωική καπετάνισσα καλλιέργησε στα παιδιά της, το αγωνιστικό πνεύμα και τους ζητούσε όταν μεγαλώσουν να εκδικηθούν το θάνατο του πατέρα τους.

Ο μικρός Θοδωράκης, ορκιζόταν στη Μάνα του, πως όταν μεγαλώσει θα διώξει τους Τούρκους από το Μοριά. Και ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο μετέπειτα αρχιστράτηγος της επανάστασης, τήρησε τον όρκο, που είχε δώσει στη μάνα του, όταν μικρό παιδί μεγάλωνε στη Μηλιά.

milia_thesi_kosmenika.jpg (52226 bytes)Θα ήταν παράλειψη, κλείνοντας το σημείωμά μας, να μην αναφερθούμε σε ένα φυσικό μνημείο ομορφιάς και ερευνητικού ενδιαφέροντος, που υπάρχει στην περιοχή της Μηλιάς.

Πρόκειται για το σπήλαιο στη θέση «Κοσμένικα» με πλούσιο διάκοσμο, από καλά διατηρημένους σταλακτιτικούς και σταλαγμιτικούς σχηματισμούς. Η εξερεύνησή του έγινε το περασμένο καλοκαίρι, από τον σπηλαιολόγο κ. Γιάννη Κοφινά, με υπόδειξη του συντοπίτη μας κ. Γιάννη Λιαράκου και τη συνδρομή του υπογράφοντος και του κ. Ν. Καπετανέα.

Οι διαστάσεις του βατού τμήματος του σπηλαίου είναι 14μ. επί 15μ. με μέγιστο ύψος 5μ. Υπάρχουν όμως αρκετά στενά περάσματα.

Οι μετρήσεις, που έγιναν, έδειξαν ότι η υγρασία στο σπήλαιο είναι 80 βαθμοί και η θερμοκρασία 16 °C. Στην οροφή υπάρχουν ζωντανοί σταλακτίτες με έντονη σταγονορροή και το νερό σχηματίζει μικρά «γκούρ». Στο δάπεδο βρίσκεται ένας μεγάλος σταλαγμιτικός όγκος.

Υπόμνημα για τους υπεύθυνους αρμόδιους
Η Μηλιά εκτός από την ιστορία της και τις ομορφιές της, έχει και τα προβλήματά της :
Πρώτη και άμεση ανάγκη είναι η αντικατάσταση των καρκινογόνων αμιαντοσωλήνων της ύδρευσης.
Επίσης, η αποπεράτωση του οδικού δικτύου Μηλιάς-Πλάτσας, καθώς και η ολοκλήρωση του δρόμου Μηλιά - Γιάτρισσα.


Απογραφή 1991 - 2001 ] Μετονομασίες ] Καρδαμύλη ] Άγιος Νικόλαος ] Άγιος Νίκων ] Εξωχώρι ] Θαλάμαι ] Καστάνια ] Καρυοβούνι ] Λαγκάδα ] [ Μηλιά ] Νεοχώριο ] Νομιτσί ] Πλάτσα ] Προάστιο ] Προσήλιο ] Πύργος Λεύκτρου ] Ρίγκλια ] Σαιδώνα ] Τραχήλα ] Τσέρια ]