Κεντρική σελίδα
Επάνω

 

ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΓΥΘΕΙΟΥ

Της Δρ. Αικ. Παναγιωτανάκου – Πατσουμά, Λέκτορα Ιστορίας της Τέχνης, Τμήμα Αρχιτεκτόνων Ε.Μ.Π.

Θα παρουσιάσουμε σε συνέχειες τη διαχρονική εξέλιξη του Γυθείου της Δρ. Αικ. Παναγιωτανάκου -Πατσουμά.

Σε αυτό το τεύχος επιλέξαμε αποσπασματικά το μέρος που αναφέρεται στην Ρωμαϊκή εποχή που το Γύθειο πήρε τη μεγαλύτερη ανάπτυξη. Τώρα φημολογείται ότι τα πάντα θα θαφτούν στην αφάνεια του τσιμέντου και όχι στην ανάδειξή τους.

Θα μιλήσουμε για την ακμή του Γυθείου στα Ρωμαϊκά χρόνια και για την οργάνωση της πόλης που βρισκόταν στην περιοχή της σημερινής Παλιούπολης πέρα από το Ξηριά.

Το Γύθειο όπως κάθε ελληνική πόλη διαθέτει Ακρόπολη. Βρισκόταν πάνω στο μικρό λόφο ύψους 50 μέτρων στα δυτικά της σημερινής Παλιόπολης και πάνω από το αρχαίο θέατρο. Δεν έχουν εντοπιστεί προϊστορικά κατάλοιπα στην περιοχή της Ακρόπολης ενώ στα νότια και ανατολικά τμήματά της βρίσκουμε κλασική και ρωμαϊκή κεραμική. Εδώ βρισκόταν κατά τον Παυσανία ο ναός της Αθηνάς με το λατρευτικό άγαλμα.

Οι Καστορίδες πύλες που αναφέρει ο Παυσανίας δεν πρέπει να ήταν πύλες του τείχους της Ακρόπολης, αλλά στενό πέρασμα για όσους έφταναν στο Γύθειο από τα Τρίνησα. Στους νοτιοανατολικούς πρόποδες του λόφου της Ακρόπολης στο βόρειο μέρος της σημερινής πόλης υπάρχει το ρωμαϊκό αρχαίο θέατρο που δεν αναφέρει ο Παυσανίας. Ανασκάφηκε το φθινόπωρο του 1891 από τον Ανδρέα Σκιά. Το κοίλο του είχε διάμετρο 75 μέτρα και σήμερα σώζονται πλήρεις οι 6 πρώτες σειρές εδωλίων, μέρη της 7ης και 8ης, και τμήμα της ορχήστρας. Η σκηνή επίσης έχει ανασκαφεί αλλά σήμερα δε διακρίνεται. Στο κέντρο υπάρχει πηγάδι μεταγενέστερο.

Ο μεγάλος ναός για την λατρεία των Ρωμαίων αυτοκρατόρων, το λεγόμενο Καισάρειο, που δεν αναφέρεται από τον Παυσανία, φαίνεται ότι είχε κτισθεί το 15 μ.Χ. Πιστεύεται ότι βρισκόταν νότια του θεάτρου στο χώρο όπου το 1923 βρέθηκε η σημαντική επιγραφή για την αυτοκρατορική λατρεία και αναφέρεται σε αυτήν την πολυήμερη γιορτή, αλλά και ο ανδριάντας του Ευρυκλή, στον εικονιστικό τύπο του Ερμή.

Η Αγορά του Γυθείου κατά την περιγραφή του Παυσανία ήταν ανοικτός χώρος με ιερά και στολισμένη με αγάλματα του Απόλλωνα, του Ηρακλή και του Διονύσου, εκτεινόταν προς τα νοτιοανατολικά του θεάτρου, έφθανε ως την αρχαία παραλία, όπου ένα μέρος της έχει σκεπασθεί από τη θάλασσα και δυτικά ως τους πρόποδες της Ακρόπολης, ενώ στη φυσική πλαγιά της βόρειας πλευράς του λόφου της Ακρόπολης, στη σημερινή είσοδο της πόλης πιστεύεται ότι βρισκόταν η Απέλλα του Κοινού των Ελευθερολακώνων, δηλαδή εκεί γίνονταν οι συγκεντρώσεις του Γυθείου. Οι ανασκαφές του Σκιά έχουν φέρει στο φως πλούσια ευρήματα, τιμητικά ψηφίσματα, αγάλματα. Όμως μεταξύ των άλλων σημαντικό εύρημα του χώρου χαρακτηριστικό και ιδιότυπο, ήταν το πρότυπο αγορανομικό μέτρο του 2ου μ.Χ. που είχε αφιερωθεί από τον αγορανομήσαντα Κάρπον του Κάρπου στους σεβαστούς θεούς και την πόλη.

Το υδραγωγείο του Γυθείου ήταν σημαντικό οικοδόμημα και βρισκόταν πάνω από το θέατρο. Εκεί έφθανε το νερό από απόσταση 16 χλμ. από τη Στροτζά με αύλακα, που διέσχιζε και σήραγγα μήκους 30 μέτρων. Από το υδραγωγείο ξεκινούσαν σωλήνες για όλα τα σημεία της πόλης. Τα σπίτια που δεν είχαν νερό υδρεύονταν από δημόσιες κρήνες.

Στον ανοικτό χώρο που βρίσκεται δυτικά από την εκκλησία της Αγίας Τριάδος έχουν βρεθεί τάφοι με πλούσια κτερίσματα όπως και στη βορειοδυτική πλευρά του Λαρύσιου ως την Ανάληψη με σημαντικότερους αυτούς κοντά στις Φυλακές. Οι σαρκοφάγοι με την τέχνη και την ποικιλία των παραστάσεων φανερώνουν το υψηλό οικονομικό επίπεδο της τότε Γυθεατικής κοινωνίας. Πολλοί επίσης τάφοι έχουν βρεθεί στο λόφο του Προφήτη Ηλία που ήταν ίσως το τελευταίο νεκροταφείο της πόλης πριν την καταστροφή της.

Οι Γυθειάτες έκοψαν νομίσματα με το πορτραίτο του Σεπτιμίου Σεβήρου, της Ιουλίας Δόμνας του Καρακάλα και του Γέτα. Έχουν καταμετρηθεί 21 οπισθότυποι και ανάμεσα σε αυτούς βρίσκουμε παραστάσεις Απόλλωνος (Κιθαρωδού και Καρνείου) Ηρακλέους και Ασκληπιού για τους οποίους θεούς υπάρχουν αναφορές στον Παυσανία.

Συνοψίζοντας όσα μέχρι τώρα είπαμε η θέση και η περιοχή έχουν προϊστορικό παρελθόν. Το Γύθειο εμφανίζεται σαν εμπορικός σταθμός στα μυκηναϊκά χρόνια με σημεία αναφοράς το νησί και την απέναντι σχετικά ομαλή πλευρά, την περιοχή στον Άγιο Γεώργιο, εξακολουθεί να ύπαρχει σαν μικρό πόλισμα και στα επόμενα χρόνια, η εκρηκτική όμως ανάπτυξή του γίνεται κατά την ρωμαϊκή εποχή οπότε απλώνεται σε όλη την παραλιακή πεδιάδα και σε χώρο που κατέχεται σήμερα από θάλασσα. Το Λαρύσιο όρος καταλαμβάνει το θαλάσσιο μέτωπο ως την ακτογραμμή και αφήνει ένα μικρό πέρασμα κοντά στο Ηρώον

Τα ερείπια παλαιοχριστιανικών βασιλικών στην πλατεία Παρθεναγωγείου, στο οικόπεδο Φουρναράκου καθώς και η τρίκλιτη παλαιοχριστιανική βασιλική στα οικόπεδα Αγγάνη, Βραχνού και Τζανή, που χρονολογείται μεταξύ 7ου και 10ου αι. μ.Χ. φανερώνουν τη μεγάλη διάρκεια ζωής και μετά το τέλος της ρωμαϊκής επικυριαρχίας. Το Γύθειο παραμένει και κατά τα ύστερα ρωμαϊκά/παλαιοχριστιανικά χρόνια ζωντανό ακόμη και τον 6ο και 7ο μ.Χ. αι. με τις πρώιμες χριστιανικές κοινότητες που λειτουργούν, όπως μαρτυρούν τα ερείπια των παλ/κών εκκλησιών.

ΤΟ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟ ΓΥΘΕΙΟΥ ΚΑΘΕΤΑΙ ΠΑΝΩ ΣΕ ΑΡΧΑΙΑ ΠΟΛΙΤΕΙΑ

ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΑΛΛΟΙΩΣΗ ΤΗΣ ΜΑΝΗΣ

Της Ελένης Κούκουρα - Ζωγράφου

Επανερχόμαστε στο σοβαρότατο τούτο θέμα με το οποίο είχαμε ασχοληθεί σε προηγούμενο άρθρο, έχοντας τη συνειδητή επιδίωξη και τον άμεσο στόχο να επιδράσουμε στη συλλογική κοινωνική βούληση ευαισθητοπιώντας την, ως προς την αξιοποίηση της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς του τόπου μας.

Τα αιώνια στοιχεία της τοπικής φυσικής ιδιοσυγκρασίας: η θάλασσα, τα δέντρα, τα βουνά, θα πρέπει να παραμείνουν αναλλοίωτα όπως επίσης και τα ανθρώπινα πολιτισμικά στοιχεία: αρχαία μνημεία, εκκλησίες, κάστρα, καλντερίμια, πύργοι.

Δεν αρκεί όμως μόνο να το συνειδητοποιήσουμε, θα πρέπει οι ενέργειές μας να αγγίζουν με ευαισθησία το τοπίο. Τα έργα τα οποία εξαγγέλλονται, θα πρέπει να μελετούνται και να πραγματοποιούνται με γνώμονα όσα αναφέρθηκαν παραπάνω.

Δυστυχώς όμως κάτι τέτοιο δεν υφίσταται. Παντού γύρω μας πραγματοποιούνται επεμβάσεις με ολέθριες συνέπειες στη φύση και στον πολιτισμό μας. Μεταβάλλουμε και χρησιμοποιούμε τους θησαυρούς μας για να ικανοποιήσουμε ανθρώπινες ανάγκες μας. Αν συνεχίσουμε έτσι, σε λίγο καιρό εμείς οι ίδιοι θα έχουμε ρημάξει τον τόπο μας.

Ένα τραγικό τέτοιο παράδειγμα είναι το έγκλημα που συνεχίζει να υφίσταται στην πύλη της Μάνης στο Γύθειο. Το στρατόπεδο του Γυθείου χωρητικότητας 250 φαντάρων κάθεται πάνω σε αρχαία πολιτεία. Τα ευρήματα των ανασκαφών είναι ανεκτίμητης αξίας και χρονολογούνται από την ελληνιστική εποχή, ως και τη βυζαντινή. Αλλά δυστυχώς κάποιοι ελάχιστοι ζητούν το στρατόπεδο να μεταφερθεί σε πλησίον μέρος και τα σπουδαία ευρήματα να λουστούν στο τσιμέντο αντί του εκθαμβωτικού ηλιακού φωτός.

Είναι δυνατόν να ελπίζουμε ότι μπορεί να αναπτυχθεί ο τόπος όταν υπάρχουν τέτοιου είδους ενέργειες; Η ανάπτυξη και η ανύψωση του πολιτιστικού επιπέδου είναι μία μακρόχρονη διαδικασία, η οποία απαιτεί στρατευμένη ιδεολογική και κοινωνική εργασία.

Μπορούμε άραγε να θεωρήσουμε την εργασία αυτή κοινωνική μας υποχρέωση και συνειδητά να την ξεκινήσουμε;

Σημείωση: Οι αντιδράσεις των επιχειρηματιών τον Γυθείου για λόγους οικονομικούς είναι ενδεικτικές του τρόπου σκέψης για βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη ανάπτυξη;

Το θέμα είναι μεγάλο και σοβαρό. Θα αναφερθούμε διεξοδικά για τον πολιτισμό του τσιμέντου και τον πολιτισμό τον μέλλοντος σε επόμενα φύλλα.

Η μελέτη πρέπει να γίνει σε βάθος για τον τρόπο ανάπτυξης του Γυθείου και την ευαισθησία των Γυθειατών αρχίζοντας πρώτα - πρώτα από τη δημοτική μας αρχή.

Σπασμωδικές κινήσεις καιροσκοπικού χαρακτήρα επιχειρηματικής ή πολιτιστικής μορφής οδηγούν σε ζημιά.

Οπωσδήποτε η αρχαιολογική υπηρεσία έχει δίκιο σε πολλές περιπτώσεις αλλά πρέπει και η ίδια να ενεργεί μεθοδικά για την περιφρούρηση των υπαρχόντων μνημείων (το μουσείο είναι σε αποθήκη ακόμη).


Μανιάτικα Επώνυμα ] Μέγας Ναπολέων ] Διασπορά Μανιατών ] Ταίναρον 1... ] Ταίναρον 2... ] Καταγωγή Βενιζέλου 1 ] [ Αρχαιότητες... ] Καταγωγή Βενιζέλου 2 ] Σπήλαια Διρού 1 ] Αρεόπολη-Μελέτη 1 ] Οι Μανιάτες ] Ο Αρός ] Αρεόπολη-Μελέτη 2 ] Σπήλαια Διρού 2 ] Αλλόφυλοι στη Μάνη ] Ανάπτυξη Δήμων ] Ετυμολογία ονομάτων ] Κότρωνας ] Ξαρμάτωμα ] Νόστιμον Ήμαρ ] Αληθινή Ιστορία Διρού ] Η Ψυχή της Μάνης ] Ταινάριος άνθρωπος ] 590 τραγούδια ] Η Μάνη στο ΙΝΤΕΡΝΕΤ ] Από το βάθος... ] Η μάνα μας... ] Μάνη και Καλαμάτα ] Νομός Μάνης ]