Κεντρική σελίδα
Επάνω

 

ΤΟ ΞΑΡΜΑΤΩΜΑ ΣΤΗ ΜΑΝΗ

Ιστορική - Λαογραφική - Νομική Άποψη του Λαγιάκου Παύλου Αντιστρατήγου Αστυνομίας ε.α. - Νομικού

Το είχανε συνήθειο αφότου γεννηθούνε
και μέχρι να πεθάνουνε να μη ξαρματωθούνε.
...Ο άνδρας πρέπει πάντοτε να είναι παλληκάρι
να τα βαστάει πάντοτε τα όπλα στο ζουνάρι.
.
..Σ’ όλους τους άλλους τον πικρό θάνατο προξενούσι (τα όπλα)
σε μένα με φυλάττουσι και με ζωογονούσι».

Ν. Νηφάκης

Τα προστάγματα της τοπικής κοινωνίας της Μάνης:

• «Κάλλιο πεθαμένος παρά ξαρματωμένος».

• «Κάλλιο στον Άδη με τιμή παρά ξαρματωμένος στη ζωή».

• «Το κεφάλι και το σπαθί πάνε μαζί».

• «Δίχως όπλο και σπαθί, ούτε δόξα, ούτε τιμή»

ήταν αμείλικτα, σκληρά σαν την ευχή της αρχαίας Σπαρτιάτισσας μητέρας - ταν ή επί τας - απαραβίαστα σαν το «μόλων λαβέ» του θρυλικού Λεωνίδα. Γι' αυτό και τηρούνταν απαρασάλευτα με θρησκευτική ευλάβεια από κάθε Μανιάτη.

Κύριε Διευθυντά,

Συμπληρωματικά με όσα εύστοχα αναφέρετε στο άρθρο σας «Είναι προσβολή ο ξαρματωμένος Μανιάτης» της έγκριτης εφημερίδας σας «Η ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΑΠΑΝΤΑΧΟΥ ΤΕΚΝΩΝ ΤΗΣ ΜΑΝΗΣ» (αρ. φυλ. 15 Μάρτιος 2001) θα ήθελα σε πολύ απλές γραμμές και προς επίρρωση των αδιάσειστων επιχειρημάτων σας ν' αναφέρω τα εξής:

Το ακούσιο ξαρμάτωμα στη Μάνη, δηλαδή ο ακούσιος ατομικός αφοπλισμός, εθεωρείτο και είναι για τους Μανιάτες πράξη άκρως ατιμωτική, πράξη βαριάς και ασυγχώρητης προσβολής, στρεφόμενη όχι μόνο κατά της προσωπικότητας του ξαρματωμένου, αλλά ευθέως και κατά της τιμής και της υπόληψης της οικογένειάς του και ως εκ τούτου πράξη επισύρουσα την ποινή του θανάτου για την αποκατάστασή της με αυτό τον τρόπο βάναυσα τρωθείσας τιμής.

Η αμετακίνητη αυτή αποστροφή των Μανιατών προς το ξαρμάτωμα στηρίζεται στην υπερβολική, την άμετρη αγάπη τους, πάθος πραγματικό, προς τα όπλα. Και η οπλολατρεία πάλι με τη σειρά της στηρίζεται, με ρίζες γερές και αδιάσειστες, στη στρατιωτική οργάνωση της αρχαίας Σπάρτης, από την οποία έλκουν απευθείας την καταγωγή τους οι Μανιάτες.

Με τα όπλα οι αρχαίοι Σπαρτιάτες δημιούργησαν και διαφύλαξαν τη φήμη και τη δόξα της πατρίδας τους, που κυριάρχησε στον Ελληνικό χώρο. Γι' αυτούς ο Μανιάτης ποιητής Νικήτας Νηφάκος πριν από διακόσια τριάντα περίπου χρόνια έγραφε:

«Επέβαιναν στα άρματα στις λόγχες και τα τόξα
για να φυλάξουν την τιμή, τον τόπο και τη δόξα».

Με τα όπλα και οι Μανιάτες διαφύλαξαν την ελευθερία τους τότε που όλη η Ελλάδα στέναζε κάτω από την αβάσταχτη και μακρόχρονη τουρκική σκλαβιά και με αυτά πρώτοι αυτοί κήρυξαν τον νικηφόρο πόλεμο κατά της κραταιής οθωμανικής αυτοκρατορίας. Μέσα στα όπλα γεννιόντουσαν. Το πρώτο πράγμα, που άκουγαν ερχόμενοι στη ζωή δεν ήταν ευχές, γέλια χαράς, τρυφερές φωνές ή τραγούδια, αλλά οι ντουφεκιές που τους καλωσόριζαν στη ζωή και σκέπαζαν το πρώτο τους κλάμα. Κοντά στα όπλα γαλουχιόντουσαν, μεγάλωναν και πέθαιναν μαζί τους. Με αυτά υπερασπίζονταν την τιμή τους και με αυτά διατήρησαν αδούλωτη την πατρίδα τους. Γι' αυτό τα θεωρούσαν προέκταση του ίδιου τους του εαυτού και τα είχαν ταυτίσει με την ίδια την ύπαρξή τους και την επιβίωση. Γι' αυτό τα λάτρευαν σαν εικόνες ιερές και ορκίζονταν σ' αυτά όρκους βαρείς... «μη καταισχΰνομεν τα όπλα τα ιερά...». Ηταν γι' αυτούς δεύτερη φύση.

Με τέτοιες συνήθειες απαραβίαστες, με τέτοια βιώματα, με τέτοιες ιερές προγονικές παρακαταθήκες, με τέτοια κοινωνικά θέσφατα ζυμωμένοι οι Μανιάτες, εύκολα είναι ν' αντιληφθεί κανείς γιατί αυτοί δεν αποχωρίζονταν ποτέ μα ποτέ τα όπλα τους, γιατί τα θεωρούσαν ιερά, πολύτιμη κληρονομιά και αχώριστο σύντροφο της ζωής τους.

Ένα δημοτικό τραγούδι της Μάνης περιγράφει ευαργέστατα τη μεγάλη αγάπη των Μανιατών για τα όπλα και τη λύπη μέχρι θανάτου για το ξαρμάτωμα και την ασήκωτη ντροπή, που αυτό επιφέρει:

«Εφτά βολές (= φορές) ο Μαυροειδής (που ήταν αρματωμένος) ενίκησε το Χάρο,
κι απάνω στις οχτώ βολές ο Χάροντας θυμώνει
βάνει (= βάζει) όλη του τη δύναμη το νέο ξαρματώνει,
κι από τα μαλλιά τόνε βουτά χάμου τον εξαπλώνει.
- Άσε με. Χάρο, άσε με τι εγώ είμαι αντρειωμένος,
τώρα που με ξαρμάτωσες λογιέμαι (= υπολογίζομαι) νικημένος
και δε τη θέου τη ζωή μεσ' στον Απάνου Κόσμο».

Δηλαδή ο αφοπλισμός, το ακούσιο ξαρμάτωμα για το Μανιάτη ισοδυναμούσε (και ισοδυναμεί) με καταδίκη σε θάνατο, θάνατο κοινωνικό, ηθικό, πολιτικό. Εθεωρείτο - και θεωρείται ακόμα - εσχάτη περιφρόνηση, ντροπή και καταισχύνη. Άρα καταδίκη σε απομόνωση, καταφρόνια, εξευτελισμό και κοινωνικό διασυρμό. Ακόμα και τα πιο κοντινά του πρόσωπα τον απόπαιρναν, τον απόδιωχναν, ευχόμενα και το θάνατό του. Ήταν... απ' όλους αποδιοπομπαίος. «Ξαρματωμένε Γεωργατζά, το σπίτι μας δε ζε χουρά / Έβαλες λαδομουτζουριά στο κούτελο να μην περνά» ανακράζει σκληρά η νεότερη Σπαρτιάτισσα μάνα καταπνίγοντας τη μητρική της αγάπη και τον αβάσταχτο πόνο για το διώξιμο του παιδιού της. «Κάλλιο μου είχα, Γιωργατζά, ν' άκουα πως σκοτώθηκες/παρά που ξερματώθηκες» συμπληρώνει η ίδια του η γυναίκα.

Η μόνη λύση λοιπόν μπροστά στην αμείλιχτη γενική αυτή κατακραυγή ήταν η εκδίκηση, η αποκάθαρση από το άγος, το ξέπλυμα με αίμα της ντροπής, που υπέστη και της ηθικής και κοινωνικής βλάβης, που προξένησε σ' αυτόν και την οικογένεια του το ακούσιο ξαρμάτωμά του.

ΝΟΜΙΚΗ ΑΠΟΨΗ
Όπως βλέπουμε λοιπόν η οπλολατρεία των Μανιατών είναι ένα φαινόμενο παμπάλαιο και έθιμο πανάρχαιο, που χάνεται στα βάθη της ιστορίας. Και το έθιμο, όπως το Δίκαιο ορίζει (άρθρο 1 Α.Κ.), είναι πηγή δικαίου, δηλαδή κανόνας δικαίου, που μπορεί να καταργήσει και έναν νόμο. Φυσικά το άρθρο 2 του Ν.Δ. 7/10 Μαΐου 1946 «Περί αποκαταστάσεως του Α.Κ....» ορίζει ρητά, ότι το έθιμο δεν καταργεί νόμο και μάλιστα κανόνα δημόσιας τάξης. Κατά τη γνώμη όμως διαπρεπών πανεπιστημιακών δασκάλων το έθιμο μπορεί να καταργήσει νόμους παρά τη ρητή διάταξη του νόμου, γιατί ενδεχομένως ένα σύνολο ατόμων μπορεί να μην επιθυμεί την ύπαρξη ενός νόμου, που το αφορά, αλλά να συμπεριφέρεται κατά τρόπο, που δημιουργεί αντίθετα εθιμικό κανόνα (Βαβούσκος).

Κατά συνέπεια οι διωκτικές αρχές θα πρέπει να εφαρμόζουν τον νόμο με ελαστικότητα, όσον αφορά, την οπλοκατοχή των Μανιατών και μάλιστα όταν με τα κατεχόμενα όπλα δεν πιθανολογείται η διατάραξη της δημόσιας τάξης και κοινωνικής ειρήνης των πολιτών.

Παύλος Λαγιάκος, Νομικός


Μανιάτικα Επώνυμα ] Μέγας Ναπολέων ] Διασπορά Μανιατών ] Ταίναρον 1... ] Ταίναρον 2... ] Καταγωγή Βενιζέλου 1 ] Αρχαιότητες... ] Καταγωγή Βενιζέλου 2 ] Σπήλαια Διρού 1 ] Αρεόπολη-Μελέτη 1 ] Οι Μανιάτες ] Ο Αρός ] Αρεόπολη-Μελέτη 2 ] Σπήλαια Διρού 2 ] Αλλόφυλοι στη Μάνη ] Ανάπτυξη Δήμων ] Ετυμολογία ονομάτων ] Κότρωνας ] [ Ξαρμάτωμα ] Νόστιμον Ήμαρ ] Αληθινή Ιστορία Διρού ] Η Ψυχή της Μάνης ] Ταινάριος άνθρωπος ] 590 τραγούδια ] Η Μάνη στο ΙΝΤΕΡΝΕΤ ] Από το βάθος... ] Η μάνα μας... ] Μάνη και Καλαμάτα ] Νομός Μάνης ]