Αρχική Ιστορία Δήμοι - Χωριά Ήθη - Έθιμα Μοιρολόγια Ποίηση Απόδημοι Αρχιτεκτονική
Εκκλησίες Κάστρα Ταΰγετος Χλωρίδα Πανίδα Σπήλαια Προϊόντα Άρωμα Μάνης
Δημιουργοί Απόψεις Εκδρομές Σύλλογοι Σύνδεσμοι Wallpaper Περιεχόμενα Βιβλιογραφία

 

Προηγούμενη

 

Επικοινωνία

Του Σταύρου Β. Μπόφου-Πυργουλάκου, από το βιβλίο «ΜΑΝΗ Ο σκληρός τόπος με το αξεπέραστο μεγαλείο», εκδόσεις ΑΔΟΥΛΩΤΗ ΜΑΝΗ, 2000

Σαρμάς: το ντουφέκι

Χώρα: εννοείται όλη η Μάνη

Χωσία: η ενέδρα

Ξένα τα: η ξενιτιά. Στη Μάνη ξενιτιά δε θεωρείται μόνο η εκτός Ελλάδος παραμονή, αλλά η εκτός Μάνης ειδικά.

Έπα: εδώ

θρεφτάρι: καλοθρεμμένος, καλοζωισμένος

Δεν απόσουσε: δεν τελείωσε

Πολυκρέατη: με πολλούς άνδρες

Ξακληριχιώνας: ξεκλήρισμα

Δεν τον αναγυρίζου: δεν παίρνω πίσω, δεν ανακαλώ το λόγο μου.

Λίψα: η δίψα

Διφλόκομπα: γερό δέσιμο

Σπολάτι: συγγνώμη, λυπάμαι για ό,τι έγινε.

Της Γεωργίας Δημακόγιαννη. Τα δίστιχα για τις δουλειές των μηνών από το βιβλίο του Πέτρου Π. Καλονάρου «ΗΘΟΓΡΑΦΙΚΑ ΜΑΝΗΣ», εκδοτικός οίκος Δημητράκου, 1934).

Γεννάρης: Ιανουάριος. Ξύλα κόβουσι και δε σπέρνουσι. Γιατί «Το Γεννάρη γένια σπέρνεις και θυμόκουρα θερίζεις».

Χλεβάρης: Φεβρουάριος. Το Χλεβάρη σφάζουσι τα θροφάϊρα, κάνουσι τα «σύγκλινα» και τα νοστιμότατα Μανιάτικα λουκάνικα.

Μάρτης: Το Μάρτη «Τα παλιά παλούκια καίει / τα καινούργια συμμαζούνει» και γι’ αυτό κάνουνε δουλειές του σπιτιού τότε. Αλλά πάνε και στα χωράφια.

Απρίλης: Τον Απρίλη. «Απλά κοιμάσαι, μα στενόχωρα δηγάσαι». Δηλαδή: γλυτώσαμε πια το κρύο και τα βαριά στρώματα, μα σώθηκαν και τα τρόφιμα. Ετοιμάζονται για τον κουκόθερο.

Αμάης: Μάιος. Τον Αμάη κάνουσι τον κουκόθερο. Θερίζουσι κουκιά. Τα κουκιά της Μάνης είναι μικρούτσικα σαν της Σαντορίνης κατάλληλα για φάβα. Έκαναν και ψωμί μ’ αυτά σε παλαιοτέρα εποχή, ανακατεύοντάς τα με κριθάρι.

Θεριστής: Ιούνιος, γιατί τότε θέριζαν τα στάχυα. Το Θεριστή θερίζουσι τα γεννήματα, δουλειά ξεθεωμός. Τότε δεν μπορείς να κάτσεις: «θέεις θέριζο και δένε, θέεις δένε και κουβάλα». Μέσος όρος δεν χωρεί.

Γυαλιστής: Ιούλιος, γιατί αρχίζουν να γυαλίζουν (= να ωριμάζουν) τα σύκα. Τα παιδιά την εορτή του Προφήτη Ηλία ανεβαίνουν στις βουνοκορφές, ανάβουν φωτιές και απαγγέλλουν τραγουδιστά τους στίχους: «Τ’ Άγιου Λιος γυαλίζονται / τα σούκα σφραϊδίζονται». Το Γιαλιστή ή Αλωνάρη αλωνίζουσι και κοντά σ’ αυτή τη δουλειά μαζεύουν αλάτι στο Τηγάνι, στο Πόρτο Κάγιο κ.λ.π. μέσα σε κάτι σγούρνες, πρωτόγονες αλυκές. Φυλάνε φρουρά στο λιοπύρι. Τους χρειάζεται πολύ αλάτι για να παστώσουν τα αρδίκια και για τα σύγκλινα.

Σουκολόης ή Άγοστος: Αύγουστος. Τον Αύγουστο δε τον λέγαν Συκολόγο, καθώς γράφει ο Φ. Ι. Βρεττάκος στο «Οι δώδεκα μήνες του έτους και αι κυριότεροι εορταί των» σ. 297, γιατί στη Μάνη μέχρι τώρα λένε σούκο και όχι σύκα, άρα ο μήνας λεγόταν Σουκολόης. Τον Άγοστο. «Ο Γυαλιστής γυαλίζει, μα ο Άγοστος τα καθαρίζει». Τότε τελειώνει η συγκομιδή του σταριού, λίχνισμα κ.λ.π.

Αρδικολόης: Σεπτέμβριος. Στα τέλη Αυγούστου (ιδίως στη Μέσα Μάνη) αρχίζει η περίοδος του «Αρδικολόη» δηλ. του κυνηγιού των ορτυκιών. Οι γυναίκες τα έπιαναν με τα απόχια ζωντανά, κυνηγούσαν όμως γυναίκες και με το δίκαννο και τα βαρούσαν στον αέρα. Τα ορτύκια ήταν ένα εισόδημα και μία ευλογία του Θεού, μέσα στις άλλες κατάρες της Μανιάτικης ξεραΐλας και της κακοτοπιάς. Το Σεπτέμβριο δε τον λέγαν Ορτυκολόγο καθώς σημειώνει ο Φ. Ι. Βρεττάκος στο «Οι δώδεκα μήνες του έτους και αι κυριότεροι εορταί των» σ 320, αλλά Αρδυκολόη (από τα αρδύκια και όχι ορτύκια).

Σκιγιάτης: Οκτώβρης. «Σέμπρο γύρευε ζυγάλετρα κονόμα», γιατί αρχίζει ο κάματος και το χαμολόϊ. Αρχίζουν δηλαδή και μαζεύουν απ’ τη γη τις ελιές εκείνες, που έριξε κάτω ο δυνατός βοριάς. Ακόμα «Το Σκιγιάτη σκίζ’ όργωνε και το Βρωμαλήτη σπέρνε». Τότε πια μπαίνουμε στη περίοδο του μαζέματος της ελιάς στη «Λαδία» όπως λένε στη Μάνη. Στην ελιά οι Μανιάτες έχουν αληθινή λατρεία και σεβασμό, γιατί είναι το κυριώτερο προϊόν του τόπου.

Βρωμαλίτης: Νοέμβρης. Ο Φ. Ι. Βρεττάκος στη μελέτη του για τους μήνες «Οι δώδεκα μήνες του έτους και αι κυριότεροι εορταί των» ΄(σ. 15) λέει το Δεκέμβριο Βρωμαλίτη, γιατί τότε ψοφούν τα ζώα και βρωμούν οι αυλές. Όμως το Δεκέμβριο υπάρχουν άχυρα και σανός και τα ζώα τρέφονται και δεν ψοφούν. Αν έκανε πολύ βαρύ χειμώνα μπορεί να υποφέρουν το Φεβρουάριο, όχι όμως στις αρχές του χειμώνα, δηλαδή το Δεκέμβριο.

Στη Μάνη λένε και σήμερα το Σκιγιάτη σκίζε, 'ργώνε και το Βρωμαλίτη σπέρνε, γιατί το μήνα αυτό τον συνδέουν με το Νοέμβριο, το όνομα του μήνα πρέπει να συνδεθεί με τα βρωμάλια1.

Στη Μάνη διατηρήθηκε η ανάμνηση της γιορτής, των βρουμαλίων καθώς η γιορτή των Ρουσαλίων2. Έτσι ακούγεται:

Όλα τα Σάββα(τα) Σάββατα
να πάνε να γυρίσουν
του Ρουσαλή το Σάββατο
να πάει να μη γυρίσει.

Παραπομπές
1.
Φαίδωνος Κουκουλέ «Βυζαντινών βίος και πολιτισμός» (τόμος Β') σ.σ. 25-29.
2. Φιλίππου Ι. Βρεττάκου: «Οι δώδεκα μήνες του έτους και αι κυριότεροι εορταί των», σ. 213-214.

 

Κούπη: το χέρι του μύλου του σπιτιού. Τρομερός αλήθεια είναι ο χερόμυλος και για να το καταλάβει κανείς πρέπει να τον δοκιμάσει «Πιάστ’ την κούπη για να ιδής / Πως ένε ο κόπος ο βαρύς». (Πέτρος Π. Καλονάρος «ΗΘΟΓΡΑΦΙΚΑ ΜΑΝΗΣ», εκδοτικός οίκος Δημητράκου, 1934).


Νέες λέξεις Α' ] Νέες λέξεις Β' ] Νέες λέξεις Γ' ] [ Νέες Λέξεις Δ' ] Νέες Λέξεις Ε' ] Ιδίωμα Α ] Ιδίωμα Β ] Ιδίωμα Γ ] Ιδίωμα Δ - Ι ] Ιδίωμα Κ ] Ιδίωμα Λ - Μ ] Ιδίωμα Ν - Ο ] Ιδίωμα Π - Ρ ] Ιδίωμα Σ - Τ ] Ιδίωμα Υ - Ω ]