Κεντρική σελίδα
Επάνω

 

Οι Πολεμόπυργοι της Μέσα Μάνης

του Χρήστου Παπαϊωάννου (αρχιτέκτονα μηχανικού)

Ο πολεμόπυργος στη Μέσα Μάνη έχει τις ρίζες της εμφάνισής του πολύ πίσω στον χρόνο. Σε κάποιους οικισμούς διατηρούνται ερείπια από ογκώδεις ορθογωνικούς πολεμόπυργους, όπως του Βελετάκου στους πάνω Μπουλαριούς, του Καβούρη στην Πάνω Χώρα της Κοίτας, που είναι χτισμένοι με το μεγαλιθικό σύστημα δόμησης, μάρτυρες ότι ο οχυρός πύργος έχει πολύ μακριά παράδοση στην περιοχή. Αλλά και μεταγενέστεροι, όπως του Ανεμοδουρά στους Πάνω Μπουλαριούς, που είναι μεταβυζαντινός, μαρτυρούν την εξέλιξη της παράδοσης αυτής.

Έως το 1900 περίπου, ο πολεμόπυργος ήταν το χαρακτηριστικό γνώρισμα, και προνόμιο, των δυνατών πατριών στη Μέσα Μάνη. Εξ αιτίας κοινωνικών και οικονομικών λόγων, ο πύργος είχε προορισμό πολεμικό, σαν καταφύγιο, παρατηρητήριο και πόλεμο, και συνδέθηκε με τις αξίες και την ύπαρξη της πατριάς, σαν κοινό της κτήμα, αλλά και με τα σκληρά έθιμα του "γδικηωμού", των "εμφυλιών πολέμων", όπως και με τους πειρατικούς κινδύνους και τις επεμβάσεις ξένων δυνάμεων.

Οι παλαιότεροι πολεμόπυργοι είχαν τοίχους ανώμαλους με τις εξωτερικές πλευρές τους κεκλιμένες, και με πάχος τοίχου μεγαλύτερο στη βάση τους και μικρότερο στην κορυφή. Στην Λάγεια υπάρχουν παραδείγματα τέτοιων μεθόδων κτισίματος μέχρι και τα χρόνια μετά την επανάσταση (π.χ. Πύργος Γιαννόγκονα).

Οι πολλοί πολεμόπυργοι (στα 1834 υπολογίζονται όλοι οι πύργοι της Μάνης σε 800 περίπου από περιηγητές της εποχής) έχουν βάση σχήματος ορθογωνίου περίπου τετράγωνη. Ο εσωτερικός τους χώρος είναι πολύ μικρής επιφάνειας και μισοσκότεινος, γιατί άφηναν λίγα μόνο παραθυράκια πολύ μικρών διαστάσεων, για φωτισμό και παρατήρηση, και μικρές πολεμότρυπες. Τα ανοίγματα αυτά, δεν τα άφηναν στα χαμηλά του τοίχου για να μην αδυνατίζει η συνοχή του, αλλά στα πατώματα μόνο από τη μέση και προς την κορυφή. Χρονολογικά παλιότεροι πύργοι μαρτυρούν την ύπαρξη 3 ή 4 πατωμάτων. Αφού όμως βελτιώθηκαν οι τρόποι κατασκευής, οι πολεμόπυργοι γίνονται ακόμη πιο ψηλότεροι και οι τοίχοι τους λείοι και κατακόρυφοι, φτάνοντας στα χρόνια μετά την επανάσταση στο ύψος έως και 20 μέτρα και έως και 7 πατώματα (π.χ. πολεμόπυργος Χακούνια (Λαζαρόγγονα) στην Κοίτα, πολεμόπυργοι Φλομοχωρίου) χωρίς να μεγαλώνουν οι ελάχιστες εσωτερικές διαστάσεις τους (μέχρι και 3 μέτρα φάρδος-πλάτος) που χρειάζονταν για την πολεμική τους χρήση.

Τα τμήματα του τοίχου προς την βάση χτίζονταν με τις πιο καλοκατεργασμένες πέτρες (για καλή εφαρμογή μεταξύ τους), "ξερολιθιά" ή και με ασβεστοκονίαμα, για λόγους ενίσχυσης αλλά και για να μην υπάρχουν κενά για σκαρφάλωμα του αντιπάλου ή "μίνες". Κάποιοι πολεμόπυργοι έχουν κλουβιά δηλ. προεξοχές στην εξωτερική τους επιφάνεια ή πετρομάχους και ζεματίστρες. Σε μερικούς δε, στο "κορφάρι", που είναι η καθ' ύψος κατάληξή τους υπάρχουν σε μία γωνία, η διαγώνια, κλουβιά. Οι πολεμόπυργοι καταλήγουν στο ύψος σ' ένα παραπέτι με πολεμίστρες ή πετρομάχους. Τα πατώματά τους επικοινωνούσαν με καταρράχτες (= άνοιγμα στην γωνιά του πατώματος) και το ανέβασμα γίνονταν από πάτωμα σε πάτωμα με ξύλινες σκάλες, ή πέτρες που προεξείχαν στον τοίχο ή καρφιά ατσάλινα. Η είσοδος στους πύργους γίνονταν από μικροσκοπική πόρτα, στο ύψος της στάθμης του γύρω εδάφους η πιο ψηλά από αυτό, και καλά προφυλαγμένη από τα γύρω κτίσματα. Η μικροσκοπική αυτή πόρτα έκλεινε από το εσωτερικό του πύργου με τοίχο που ήταν υπολογισμένος έτσι ώστε να σέρνεται εύκολα ως το άνοιγμα. Πολλοί πολεμόπυργοι δεν έχουν καμάρα και τα πατώματα κατασκευάζονταν με "μακρόνια" που στηριζόντουσαν σε απέναντι τοίχους. Άλλοι είχαν μία καμάρα στο τελευταίο πάτωμα (σαν οροφή του πύργου), και έτσι είχαν ένα δυνατό βατό κορφάρι (π.χ. πολεμόπυργος Φιλιππάκου στα Άλικα, Παπαδόδημα στο Μάραθο κ.α.), και άλλοι μια καμάρα σαν οροφή και μια στο ισόγειο, που χρησίμευε σαν αποθήκη ή στέρνα (π.χ. Μεσίκλη στη Νόμια, Βουδικλάρη στον Άγιο Γεώργιο Μίνας κλπ.). Υπάρχει πύργος στον Χαραμπό ο οποίος έχει σκαμμένο από κάτω λαγούμι και έτσι μπορούσαν οι κλεισμένοι να βγουν από αυτό στα νώτα των επιτιθέμενων. Τέλος από τους πολεμόπυργους κάποιοι είναι χτισμένοι σε συνδυασμό με κατοικία και επικοινωνούν αλλά στην πλειοψηφία είναι κτισμένοι σε πλεονεκτικά σημεία μεταξύ των σπιτιών της πατριάς που τους κατείχε, ανεξάρτητα από άλλα κτίσματα.


Πολεοδομία Γυθείου ] Γεροντική ] Ανεμογεννήτριες ] Εφορεία Βυζ. Αρχ. ] Οι Βράχοι της Μάνης ] Η Γεροντική ] Έθιμο χοιροσφαγίας ] Βραχοσκεπές ] Το Δίκαιο στη Μάνη ] Πολεοδομία Γυθείου ] Άνοιξη στη Μάνη ] Στεγαστικά δάνεια ] Οπτασία ή όραμα ] Ο Πρόεδρος ] Μανιάτικες Αναμνήσεις ] Εκδήλωση ] Μανιάτες Χριστιανοί ] Διαφύλαξη Αρχ/κής ] Μετεωροστάθεια ] Βουλή ] Στεγαστικά Δάνεια ] Αθλητικά ] Εν όψει εκλογών ] Μαύρες σελίδες... ] Δίκη εφημερίδας ] Οι Νίκες του Αγώνα ] Λογοτεχνία...Μνήμης ] Σπήλαια ] Π. Καλονάρος ] Αλ. Κουμουνδούρος ] Προστασία Καταναλωτών ] Συλλογικά ] Δράσεις Συλλόγων ] Κιππούλα ] [ Οι Πολεμόπυργοι ] Βλυχάδα ] Απόφαση ΒΟΜΒΑ... ]