Αρχική Ιστορία Δήμοι - Χωριά Ήθη - Έθιμα Μοιρολόγια Ποίηση Απόδημοι Αρχιτεκτονική
Εκκλησίες Κάστρα Ταΰγετος Χλωρίδα Πανίδα Σπήλαια Προϊόντα Άρωμα Μάνης
Δημιουργοί Απόψεις Εκδρομές Σύλλογοι Σύνδεσμοι Wallpaper Περιεχόμενα Βιβλιογραφία

 

Προηγούμενη

Η ΜΕΓΑΛΗ ΛΕΗΛΑΣΙΑ ΤΩΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΜΑΝΗΣ

Του Νικολάου Β. Δρανδάκη, Ομότιμου Καθηγητού Πανεπιστημίου Αθηνών

Οι βυζαντινοί ναοί της Μάνης που διακοσμούνται με τοιχογραφίες είναι πάρα πολλοί. Εδώ και τριάντα χρόνια ασχολούμαι με την καταγραφή, την περιγραφή και τη μερική τους δημοσίευση είτε μόνος, είτε με τους βοηθούς των νέων εδρών της Βυζαντινής Αρχαιολογίας, που είχα την τιμή να κατέχω στα Πανεπιστήμια Ιωαννίνων και Αθηνών. Τελευταία παίρναμε μαζί μας και αρκετούς φοιτητές, για να ασκούνται στην έρευνα.

Οι ναοί δεν έχουν μόνο τοιχογραφίες, άλλο και γλυπτά μαρμάρινα τέμπλα, διαλυμένα τα περισσότερα. Τα κομμάτια τους είναι σκορπισμένα μέσα κι έξω από τις εκκλησίες.

Τελευταία έχει αυξηθεί ο τουρισμός στη Μάνη. Ξένοι τουρίστες την επισκέπτονται με τροχόσπιτα άφθονα. Πολλά ξένα κότερα μπορείς να δεις αραγμένα τα καλοκαίρια στα λιμανάκια της.

Άρχισαν όμως και οι βανδαλισμοί μέσα στους ναούς και οι κλοπές. Τα τελευταία χρόνια όλο και διαπιστώνουμε καταστροφές και κλοπές αρχαίων. Έτσι κλάπηκαν:

1) Κομμάτι θωρακίου εκλεκτής τέχνης που είχαν εδώ και χρόνια μεταφερθεί από τους ντόπιους στην αυλή του Αγίου Νικολάου του χωριού Σταυρί από την παλαιοχριστιανική βασιλική του ακρωτηρίου Τηγάνι. Εκεί ευρισκόμενο το φωτογράφησα και το δημοσίευσα (Πρακτικά Αρχαιολ. Εταιρείας 1964 πίν. 129β).

2) Στο ίδιο χωριό ο ναός του Αγίου Βασιλείου είχε παλιό μικρό κωδωνοστάσιο με εντοιχισμένα ενεπίγραφα γλυπτά. Οι ενορίτες το γκρέμισαν κι έφτιαξαν τσιμεντένιο. Τα γλυπτά χάθηκαν.

3) Στο ναό του Αγίου Νικολάου έξω από τη Λάγια ως ανώφλιο της εξώθυρας σε δεύτερη χρήση είχε τοποθετηθεί ανάγλυπτο κομμάτι μαρμάρινου τέμπλου με τη χρονολογία 1121 (ΠΑΕ 1978 σ. 181 και πίν. 130 γ). Το γλυπτό εξαφανίστηκε. Κεφαλή Αγίου, τοιχογραφία στο δίδυμο ναό του Προδρόμου και του Αγίου Νικολάου Μαλευριάνικων Ζαρνάτας (13ου αϊ.)

4) Από το ναό του Αγίου Νικήτα στο νεκροταφείο της Κηπούλας άγνωστοι αποτείχισαν κι έκλεψαν τοιχογραφία Αγγέλου που βρισκόταν πάνω από την αψίδα. Τον Άγγελο δημοσίευσα στον Γ’ τόμο του Δελτίου της Χριστιαν. Αρχαιολ. Εταιρείας πίν. 65α.

5) Από το ναό της Αγίας Βαρβάρας Γλέζου εξαφανίστηκαν τοιχογραφίες που παρίσταναν προτομές Αγίων μέσα σε εγκόλπια βλ. γι' αυτές ΠΑΕ 1979, σ. 164-166 και πίν. 123 α.).

6) Από το ναό του Αι - Στρατή των Μπουλαριών, μοναδικού βυζαντινού μνημείου της Μάνης που έσωζεν όλες του τις τοιχογραφίες, απόσπασαν κατά τρόπο ιερόσυλο και βανδαλικό κεφάλια Αγίων και μεταξύ τους το ωραιότερο. Ακόμη χάραξαν άλλες τοιχογραφίες για να αποτειχίσουν τον Άγγελο του Ευαγγελισμού και μέρος από το Χριστό της Σταυρώσεως. Φαίνεται πως ο σοβάς ήταν πολύ σκληρός κι εγκατέλειψαν την ανίερη προσπάθεια, αφήνοντας τις βαρβαρικές των χαράξεις.

Οι ναοί πρέπει να κλειδωθούν γερά και να ασφαλιστούν. Υπάρχουν όμως και άλλοι ερειπωμένοι, άστεγοι, που σώζουν τοιχογραφίες εκτεθειμένες στις καιρικές μεταβολές. Αυτές πρέπει ν' αποτειχισθούν από την Αρχαιολογική υπηρεσία, να συγκεντρωθούν, να συντηρηθούν και να εκτεθούν σε κατάλληλες αίθουσες.

Όταν ήμουν μέλος του Αρχαιολογικού Συμβουλίου είχα προτείνει ν' αναστηλωθεί η αίθουσα του θρόνου στα παλάτια του Μιστρά και να εκτεθούν στις μεγάλες της επιφάνειες οι τοιχογραφίες που θα αποτειχίζονταν. Η πρόταση εγκρίθηκε και το Συμβούλιο ανέθεσε στον καθηγητή κ. Χαράλαμπο Μπούρα να φροντίσει για τη σύνταξη της μελέτης. Η μελέτη της αναστηλώσεως έγινε αλλά δεν ξέρω που καρκινοβατεί το θέμα. Έμαθα ότι διατέθηκαν 50 εκατομμύρια και καταρτίστηκε επιτροπή, στην οποία δεν μου έκαναν την τιμή να με ορίσουν μέλος.

Από τον καιρό που υπηρετούσα ως μόνος επιμελητής Μιστρά είχα προτείνει να στερεωθεί πύργος στην Αρεόπολη, τον οποίο η Κοινότητα πρόσφερε με σκοπό να γίνει μετά τη στερέωσή του Μουσείο. Πού όμως οι αποτελούντες τότε το Αρχαιολογικό Συμβούλιο να εγκρίνουν τη γνώμη επιμελητή. Αργότερα έγινα έφορος και μέλος του Αρχαιολογικού Συμβουλίου. Ξαναγύρισα στο θέμα και η παλιά μου πρόταση εγκρίθηκε. Στο μεταξύ όμως ο πύργος παραχωρήθηκε στον ΕΟΤ για να γίνει ξενώνας, σαν να μην υπήρχε καλό ξενοδοχείο και πανσιόν στην Αρεόπολη. Οι ενέργειές μου στους αρμόδιους να υποχωρήσει ο ΕΟΤ δεν έφεραν αποτέλεσμα.

Είναι απόλυτη ανάγκη να συγκεντρωθούν σε Μουσείο τα σκόρπια βυζαντινά γλυπτά της Μάνης, για να σωθούν. Σε όλο τον κόσμο υπάρχουν τοπικά Μουσεία. Το Γύθειο δεν έχει Μουσείο. Σε ισόγειες αίθουσες του Δημαρχείου έχουν ασφυκτικά αποθηκευτεί αντικείμενα της κλασσικής Αρχαιότητας. Το Βυζαντινό Μουσείο του Μιστρά είναι πολύ μικρό. Κι αυτό ασφυκτιά.

Τώρα μαθαίνω πως έχει γίνει μελέτη από το γνωστό αρχιτέκτονα κ. Γιάννη Σαΐτα για τη μετατροπή σε Μουσείο του Πύργου των Μαυρομιχαλαίων στην Αρεόπολη, ο οποίος παλιότερα στέγαζε το Γυμνάσιο. Να δούμε θα τελεσφορήσει κι αυτή η προσπάθεια; Φύλακες αρχαιοτήτων υπάρχουν δύο στην Αρεόπολη χωρίς στέκι, χωρίς να έχουν στη διάθεση τους μεταφορικό μέσο για να κινούνται στα χωριά.

Έχουμε με τους συνεργάτες μου περιγράψει πλήθος βυζαντινών ναών της Μάνης. Οι τοιχογραφίες των πρέπει να εκδοθούν σε Corpus.

Ποιος θα βρεθεί να χορηγήσει τη δαπάνη; Άρχισαν οι Ιάπωνες και ενδιαφέρονται για τα μνημεία της Λακωνίας. Δημοσίευσαν ήδη στα γιαπωνέζικα έκθεση με κείμενο, φωτογραφίες και σχέδια. Το κράτος τους χορηγεί άφθονα μέσα. Δεν είναι ντροπή να 'χει γίνει από έλληνες δουλειά τριάντα χρόνων πάνω σ' αυτά τα μνημεία και να μη βρίσκεται χορηγός για την δημοσίευση τους, αλλά να περιμένουμε τους Ιάπωνες να 'ρθουν;

Σκέπτομαι τουλάχιστον οι Μανιάτες δεν ενδιαφέρονται, δεν θα κινηθούν για τη διάσωση και την προβολή τους τόσο σημαντικών βυζαντινών μνημείων του τόπου τους...


Αρχιτεκτονική Β/Ε ] Ζωγραφική Βυζ. Εκκλ. ] Γλυπτική Βυζ. Εκκλ. ] Βυζ. Μνημεία ] [ Λεηλασία ] Παλαιοχριστιανικές ] Αϊ Στράτηγος ] Τρουλωτή Κοίτα ] Σωτήρας Γαρδενίτσας ] Άγιος Θεόδωρος ] Ασώματος Κοίτα ] Ταξιάρχης Γκλέζου ] Άγ.Πέτρος Γκλέζου ] Αη Πετράκης ] Αγ.Βαρβάρα Ερήμου ] Άγ.Νικόλαος Οχιάς ] Επισκοπή ] Βλαχέρνα ] Λιθανάγλυφα Ταξιάρχη ] Εκκλησίες  Έξω Μάνης ] Άγ. Ιωάννης Καστάνιας ] Εκκλ.Πύργου Λεύκτρου ] Μοναστήρι Σαμουήλ ] Μοναστήρι Βαϊδενίτσας ] Παναγιά η Σπηλιώτισσα ] Άγ. Θεόδωροι Δρύαλου ] Φανερωμένη ] Εκκλησίες Πραστείου ] Άγ.Γιάννης Φουρνιάτας ] Άγ. Θεόδωροι Π. Διρού ]